ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก
การเงิน & การลงทุนบทวิเคราะห์โดยกองบรรณาธิการ

กระแสเงินสด คืออะไร? กำไรแต่เงินไม่พอจ่าย แก้อย่างไรก่อนธุรกิจสะดุด

ภาพปกบทความ "กระแสเงินสด คืออะไร?" กำไรแต่เงินไม่พอจ่าย แก้อย่างไร — ภาพประกอบกระแสเงินสด: กระเป๋าเงินตรงกลาง มีเหรียญไหลเข้าตามลูกศรสีเขียว และไหลออกตามลูกศรสีส้ม พร้อมสมุดบัญชีและกองเหรียญ
สารบัญเนื้อหา13 หัวข้อ · อ่าน 9 นาที

Key Takeaways

3 ประเด็น
  1. เงินเข้า-ออกจริง แบ่งเป็น 3 กิจกรรม กระแสเงินสด คือ เงินสดที่ไหลเข้าและออกจากธุรกิจในช่วงเวลาหนึ่ง งบกระแสเงินสดแยกเป็นกิจกรรมดำเนินงาน กิจกรรมลงทุน และกิจกรรมจัดหาเงิน
  2. มีกำไรไม่ได้แปลว่ามีเงิน ในตัวอย่างของบทความ ร้านขายส่งมีกำไร 50,000 บาทในเดือนเดียวกับที่เงินสดลดลง 180,000 บาท เพราะขายเชื่อ 60 วันและต้องจ่ายเงินต้นเงินกู้
  3. SME ไม่ต้องยื่น แต่ควรทำเอง งบการเงินชุดเล็ก (NPAEs) ไม่บังคับให้มีงบกระแสเงินสด แต่ประมาณการเงินสดล่วงหน้า 13 สัปดาห์ช่วยให้รู้ก่อนว่าเดือนไหนเงินจะขาด

กระแสเงินสด คือ เงินสดที่ไหลเข้าและไหลออกจากธุรกิจในช่วงเวลาหนึ่ง (Cash Flow) เช่น เงินที่ลูกค้าโอนมาจริง เงินที่จ่ายค่าวัตถุดิบ เงินเดือน ค่าเช่า และค่างวดเงินกู้ ถ้าเงินเข้ามากกว่าเงินออก กระแสเงินสดเป็นบวก ถ้าเงินออกมากกว่า กระแสเงินสดติดลบ

สิ่งที่ทำให้เจ้าของ SME หลายคนสับสนคือ กำไรในงบกับเงินในบัญชีธนาคารมักไม่เท่ากัน ธุรกิจที่มีกำไรทุกเดือนก็อาจไม่มีเงินจ่ายเงินเดือนได้ ถ้าลูกค้าจ่ายช้า หรือเงินไปจมอยู่กับสต๊อก บทความนี้อธิบายว่ากระแสเงินสดต่างจากกำไรอย่างไร อ่านงบกระแสเงินสดแบบไหน และวางแผนเงินสดล่วงหน้าอย่างไร

กระแสเงินสดต่างจากกำไรอย่างไร

งบกำไรขาดทุนบันทึกรายได้เมื่อขายสินค้าหรือให้บริการเสร็จ แม้ลูกค้ายังไม่จ่ายเงิน และบันทึกค่าใช้จ่ายที่ไม่ใช่เงินสด เช่น ค่าเสื่อมราคาเครื่องจักร ส่วนกระแสเงินสดนับเฉพาะเงินที่เข้าและออกจริง สาเหตุที่ทำให้สองตัวเลขนี้ห่างกันบ่อยที่สุดมีดังนี้

  • ขายเชื่อ รายได้ถูกบันทึกแล้ว แต่เงินยังไม่เข้า (ลูกหนี้การค้า)
  • ซื้อสต๊อกมาเก็บ เงินจ่ายออกไปแล้ว แต่ยังไม่เป็นต้นทุนขายจนกว่าจะขายได้
  • จ่ายเงินต้นเงินกู้ เงินออกจริง แต่ไม่ใช่ค่าใช้จ่ายในงบกำไรขาดทุน (มีแค่ดอกเบี้ยที่เป็นค่าใช้จ่าย)
  • ซื้อเครื่องจักรหรือรถ จ่ายเงินก้อนใหญ่ครั้งเดียว แต่ในงบกำไรขาดทุนทยอยเป็นค่าเสื่อมราคาหลายปี

ตัวอย่าง: ร้านขายส่งที่มีกำไรแต่เงินหาย

ตัวอย่างนี้เป็นตัวเลขสมมติเพื่อแสดงหลักการ ร้านขายส่งวัสดุแห่งหนึ่งให้ลูกค้าเครดิต 60 วัน และได้เครดิตจากซัพพลายเออร์ 30 วัน ยอดเดือนมีนาคมเป็นดังนี้

รายการงบกำไรขาดทุน (บาท)เงินสดเข้า-ออกจริง (บาท)
ยอดขายเดือนมีนาคม (ขายเชื่อทั้งหมด)500,0000
เงินที่ลูกค้าจ่ายค่าสินค้าเดือนมกราคม–+300,000
ต้นทุนสินค้าที่ขายในเดือนมีนาคม-350,000–
จ่ายซัพพลายเออร์ค่าสินค้าเดือนกุมภาพันธ์–-350,000
ค่าเช่า เงินเดือน ค่าน้ำไฟ-100,000-100,000
ผ่อนเงินต้นเงินกู้–-30,000
ผลรวมกำไร 50,000เงินสดลดลง 180,000

ร้านนี้มีกำไร แต่เงินในบัญชีลดลง 180,000 บาทในเดือนเดียว เพราะยอดขายช่วงต้นปีต่ำกว่าเดือนมีนาคม เงินที่เก็บได้จึงน้อยกว่าเงินที่ต้องจ่าย ยิ่งยอดขายโตเร็ว ช่องว่างนี้ยิ่งกว้าง จึงเป็นเหตุผลที่ธุรกิจที่โตเร็วมักขาดสภาพคล่อง

งบกระแสเงินสด มี 3 กิจกรรม

งบกระแสเงินสด (Statement of Cash Flows) แยกเงินสดเข้า-ออกตามที่มาเป็น 3 กลุ่ม เพื่อให้เห็นว่าเงินมาจากการทำธุรกิจจริง จากการขายทรัพย์สิน หรือจากการกู้ยืม

ภาพประกอบสามกิจกรรมในงบกระแสเงินสด: ร้านค้ากับลูกศรขึ้นสีเขียวแทนกิจกรรมดำเนินงาน โรงงานกับลูกศรลงแทนกิจกรรมลงทุน และธนาคารกับลูกศรสองทางแทนกิจกรรมจัดหาเงิน
กิจกรรมดำเนินงานบอกว่าธุรกิจหลักสร้างเงินสดได้เองหรือไม่ กิจกรรมลงทุนติดลบได้เมื่อลงทุนเพื่อโต ส่วนกิจกรรมจัดหาเงินขึ้นกับแผนกู้และชำระหนี้
กิจกรรมตัวอย่างเงินเข้าตัวอย่างเงินออกภาพที่ดีโดยทั่วไป
ดำเนินงาน (Operating, CFO)รับเงินจากลูกค้าค่าวัตถุดิบ เงินเดือน ค่าเช่า ภาษีเป็นบวกต่อเนื่อง
ลงทุน (Investing, CFI)ขายเครื่องจักร ขายที่ดินซื้อเครื่องจักร รถ อาคาร ขยายสาขาติดลบได้ เมื่อเป็นการลงทุนเพื่อโต
จัดหาเงิน (Financing, CFF)เงินกู้ใหม่ เงินเพิ่มทุนจากผู้ถือหุ้นผ่อนเงินต้น จ่ายเงินปันผลขึ้นกับแผนกู้และชำระหนี้

กิจกรรมที่สำคัญที่สุดคือ กิจกรรมดำเนินงาน เพราะบอกว่าธุรกิจหลักสร้างเงินสดได้เองหรือไม่ ถ้ากระแสเงินสดจากการดำเนินงานติดลบหลายงวดติดกัน ธุรกิจต้องพึ่งเงินกู้หรือเงินเจ้าของมาเติม ซึ่งไปต่อได้ไม่นาน

เงินสดปลายงวดคำนวณได้จาก

เงินสดต้นงวด + กระแสเงินสดสุทธิจากกิจกรรมดำเนินงาน + กิจกรรมลงทุน + กิจกรรมจัดหาเงิน = เงินสดปลายงวด

ค่าที่นักวิเคราะห์ใช้บ่อยอีกตัวคือ กระแสเงินสดอิสระ (Free Cash Flow) เท่ากับกระแสเงินสดจากการดำเนินงานหักเงินลงทุนในทรัพย์สินถาวร ถ้าเป็นบวก แปลว่าธุรกิจเหลือเงินไว้ชำระหนี้ จ่ายปันผล หรือลงทุนต่อได้โดยไม่ต้องกู้เพิ่ม

วิธีจัดทำ: ทางตรงและทางอ้อม

การแสดงกระแสเงินสดจากกิจกรรมดำเนินงานทำได้ 2 วิธี

  • วิธีทางตรง (Direct Method) แสดงเงินรับจากลูกค้าและเงินจ่ายแต่ละประเภทตรง ๆ อ่านง่ายสำหรับเจ้าของกิจการ
  • วิธีทางอ้อม (Indirect Method) เริ่มจากกำไรสุทธิ แล้วปรับรายการที่ไม่ใช่เงินสด เช่น บวกค่าเสื่อมราคากลับ หักลูกหนี้ที่เพิ่มขึ้น หักสต๊อกที่เพิ่มขึ้น บวกเจ้าหนี้ที่เพิ่มขึ้น

ถ้าต้องการรู้ว่ากำไรหายไปไหน วิธีทางอ้อมตอบได้ชัด เพราะเห็นทันทีว่าเงินไปจมที่ลูกหนี้หรือสต๊อกเท่าไร

SME ต้องทำงบกระแสเงินสดไหม

บริษัทจำกัดส่วนใหญ่ในไทยใช้มาตรฐานการรายงานทางการเงินสำหรับกิจการที่ไม่มีส่วนได้เสียสาธารณะ (NPAEs) หรือที่เรียกว่าบัญชีชุดเล็ก งบการเงินชุดนี้ประกอบด้วยงบแสดงฐานะการเงิน งบกำไรขาดทุน งบแสดงการเปลี่ยนแปลงส่วนของผู้ถือหุ้น และหมายเหตุประกอบงบ โดยไม่บังคับให้จัดทำงบกระแสเงินสด ส่วนกิจการที่มีส่วนได้เสียสาธารณะ เช่น บริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ ใช้มาตรฐานชุดเต็ม (TFRS) ซึ่งมีมาตรฐานการบัญชีฉบับที่ 7 (TAS 7) เรื่องงบกระแสเงินสดโดยเฉพาะ

ข้อสังเกตของเราคือ เพราะไม่บังคับ SME จำนวนมากจึงดูแค่กำไรในงบปีละครั้ง และรู้ว่าเงินไม่พอก็ตอนสิ้นเดือนที่ต้องจ่ายเงินเดือน สิ่งที่ SME ควรทำเองจึงไม่ใช่งบกระแสเงินสดย้อนหลังแบบเต็มรูป แต่เป็น ประมาณการเงินสดล่วงหน้า ที่อัปเดตทุกสัปดาห์ และยังใช้ประกอบแผนธุรกิจตอนยื่นสินเชื่อ SMEได้ด้วย

วงจรเงินสด: เงินจมอยู่ในธุรกิจกี่วัน

วงจรเงินสด (Cash Conversion Cycle: CCC) คือจำนวนวันนับจากจ่ายเงินซื้อของ จนได้เงินคืนจากลูกค้า

ภาพประกอบวงจรเงินสดแบบแถบเวลา: แถบสีฟ้าแทนวันที่สินค้าอยู่ในสต็อก ต่อด้วยแถบสีส้มแทนวันเก็บหนี้ แถบสีเขียวด้านล่างแทนวันจ่ายเจ้าหนี้ และช่วงสีแดงคือวันที่เงินจมอยู่ในธุรกิจ
วงจรเงินสด = วันขายสินค้า + วันเก็บหนี้ − วันจ่ายเจ้าหนี้ ตัวอย่าง 45 + 60 − 30 = 75 วัน ยิ่งเก็บหนี้เร็ว เงินที่ต้องจมไว้ยิ่งน้อย

CCC = ระยะเวลาขายสินค้า (DIO) + ระยะเวลาเก็บหนี้ (DSO) − ระยะเวลาจ่ายหนี้การค้า (DPO)

  • DIO สินค้าอยู่ในสต๊อกเฉลี่ยกี่วันก่อนขายได้ = สต๊อกเฉลี่ย ÷ (ต้นทุนขายทั้งปี ÷ 365)
  • DSO ลูกค้าจ่ายเงินเฉลี่ยกี่วันหลังขาย = ลูกหนี้เฉลี่ย ÷ (ยอดขายทั้งปี ÷ 365)
  • DPO เราจ่ายซัพพลายเออร์เฉลี่ยกี่วันหลังซื้อ = เจ้าหนี้เฉลี่ย ÷ (ยอดซื้อทั้งปี ÷ 365)

ตัวอย่างคำนวณ

ร้านขายส่งในตัวอย่างแรกมีต้นทุนขายราว 350,000 บาทต่อเดือน หรือประมาณ 11,700 บาทต่อวัน (คิดเดือนละ 30 วัน) สมมติ DIO 45 วัน DSO 60 วัน และ DPO 30 วัน

  • CCC = 45 + 60 − 30 = 75 วัน
  • เงินทุนหมุนเวียนที่ต้องเตรียมโดยประมาณ = 11,700 × 75 ≈ 877,500 บาท

ถ้าเก็บหนี้เร็วขึ้นจาก 60 เหลือ 45 วัน CCC ลดเหลือ 60 วัน เงินที่ต้องจมในธุรกิจลดเหลือราว 702,000 บาท หรือมีเงินสดว่างเพิ่มประมาณ 175,500 บาท โดยไม่ต้องกู้เพิ่มเลย ตัวเลขนี้เป็นการประมาณอย่างหยาบ แต่ช่วยให้เห็นว่าเครดิตเทอมแต่ละวันมีมูลค่าเป็นเงินเท่าไร

ตารางประมาณการเงินสด 13 สัปดาห์

ประมาณการล่วงหน้า 13 สัปดาห์ (ราว 1 ไตรมาส) ยาวพอให้เห็นรอบเก็บหนี้และรอบจ่ายภาษี แต่สั้นพอให้ประมาณได้แม่น ทำใน Excel หรือ Google Sheets ได้ โครงที่แนะนำมีดังนี้

แถวใส่อะไร
เงินสดต้นสัปดาห์ยอดเงินในบัญชีทุกบัญชีรวมกัน (ไม่รวมวงเงิน OD ที่ยังไม่ได้เบิก)
เงินรับจากลูกค้าตามวันครบกำหนดจริงของใบแจ้งหนี้ ไม่ใช่วันที่ขาย
เงินรับอื่นเงินกู้ที่อนุมัติแล้ว เงินเพิ่มทุน ขายทรัพย์สิน
จ่ายซัพพลายเออร์ตามวันครบกำหนดของใบแจ้งหนี้ที่ได้รับ
เงินเดือนและประกันสังคมตามรอบจ่ายจริง
ภาษีภาษีหัก ณ ที่จ่าย VAT ภาษีเงินได้ ตามกำหนดยื่น
ค่างวดเงินกู้และค่าเช่าเงินต้นรวมดอกเบี้ย
เงินสดปลายสัปดาห์ต้นสัปดาห์ + รับ − จ่าย
เงินสดขั้นต่ำที่ต้องมีเช่น เท่ากับรายจ่ายคงที่ 1 เดือน

วิธีใช้คือ อัปเดตตัวเลขจริงทุกสัปดาห์ แล้วดูสัปดาห์ที่เงินสดปลายสัปดาห์ต่ำกว่าเงินสดขั้นต่ำ สัปดาห์นั้นคือจุดที่ต้องเร่งเก็บหนี้ เลื่อนการซื้อ หรือติดต่อธนาคารล่วงหน้า การไปขอวงเงินตอนที่เงินยังไม่ขาดได้เงื่อนไขดีกว่าไปตอนที่เงินขาดแล้ว

รายจ่ายคงที่ที่ใช้ตั้งเงินสดขั้นต่ำ ดูวิธีแยกได้ที่ ต้นทุนคงที่ ต้นทุนผันแปร คืออะไร

วิธีทำให้กระแสเงินสดดีขึ้น

ฝั่งเงินเข้า

  1. ออกใบแจ้งหนี้ทันทีเมื่อส่งของหรือส่งงาน ไม่รอรวบปลายเดือน
  2. เก็บมัดจำหรือแบ่งจ่ายเป็นงวดสำหรับงานโปรเจกต์
  3. ติดตามลูกหนี้ที่เกินกำหนดเป็นรายสัปดาห์ และทบทวนเครดิตลูกค้าที่จ่ายช้าซ้ำ
  4. เพิ่มช่องทางรับเงินที่เงินเข้าเร็ว เช่น QR พร้อมเพย์

ฝั่งเงินออก

  1. จ่ายซัพพลายเออร์ตรงวันครบกำหนด ไม่จ่ายก่อนโดยไม่ได้ส่วนลด แต่ไม่จ่ายช้าจนเสียเครดิต
  2. ลดสต๊อกที่หมุนช้า และสั่งของให้ใกล้กับรอบขายมากขึ้น
  3. เช่าหรือผ่อนแทนการซื้อเงินสดสำหรับทรัพย์สินก้อนใหญ่ ถ้าต้นทุนรวมไม่สูงเกินไป
  4. แยกบัญชีเงินส่วนตัวออกจากบัญชีธุรกิจ เพื่อให้ตัวเลขเงินสดเชื่อถือได้

ฝั่งกำไร เงินสดที่ดีต้องมาจากกำไรที่พอด้วย ถ้าขายแล้วกำไรขั้นต้นบางเกินไป เก็บหนี้เร็วแค่ไหนก็ไม่พอจ่ายค่าใช้จ่าย ดูวิธีคำนวณได้ที่ อัตรากำไรขั้นต้น คืออะไร ส่วนยอดขายขั้นต่ำที่ต้องทำให้ได้ในแต่ละเดือน ดูได้ที่ จุดคุ้มทุน คืออะไร

สัญญาณเตือนว่ากระแสเงินสดมีปัญหา

  • กำไรเพิ่มขึ้น แต่เงินในบัญชีลดลงหลายเดือนติดกัน
  • ลูกหนี้การค้าโตเร็วกว่ายอดขาย
  • ต้องเบิกวงเงิน OD หรือใช้บัตรเครดิตจ่ายเงินเดือนบ่อยขึ้น
  • จ่ายซัพพลายเออร์ช้ากว่ากำหนดจนเริ่มถูกทวง
  • ใช้เงินกู้ระยะสั้นไปซื้อทรัพย์สินระยะยาว

ถ้าเจอข้อใดข้อหนึ่ง ให้เริ่มทำประมาณการ 13 สัปดาห์ทันที เพื่อรู้ว่ามีเวลาแก้ไขอีกกี่สัปดาห์

สรุป

กระแสเงินสด คือเงินที่เข้าและออกจากธุรกิจจริง ไม่ใช่กำไรในงบ งบกระแสเงินสดแยกเป็นกิจกรรมดำเนินงาน ลงทุน และจัดหาเงิน โดยกิจกรรมดำเนินงานสำคัญที่สุด SME ที่ใช้บัญชีชุดเล็กไม่ต้องยื่นงบกระแสเงินสด แต่ควรรู้วงจรเงินสดของตัวเอง และทำประมาณการเงินสดล่วงหน้า 13 สัปดาห์ เพื่อเห็นปัญหาก่อนเงินขาดจริง

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

กระแสเงินสดติดลบแปลว่าธุรกิจแย่เสมอไหม

ไม่เสมอไป ถ้าติดลบเพราะกิจกรรมลงทุน เช่น ซื้อเครื่องจักรเพื่อขยายกำลังผลิต ถือว่าปกติ ที่ต้องระวังคือกระแสเงินสดจากการดำเนินงานติดลบหลายงวดติดกัน เพราะแปลว่าธุรกิจหลักยังสร้างเงินเองไม่ได้

งบกระแสเงินสดกับงบกำไรขาดทุน ควรดูอันไหน

ควรดูคู่กัน งบกำไรขาดทุนบอกว่าธุรกิจทำกำไรได้หรือไม่ งบกระแสเงินสดบอกว่ากำไรนั้นกลายเป็นเงินจริงหรือยัง ถ้ากำไรสูงแต่เงินสดจากการดำเนินงานต่ำมาก ให้ตรวจลูกหนี้และสต๊อกก่อน

ควรมีเงินสดสำรองเท่าไร

ไม่มีตัวเลขตายตัว ขึ้นกับความผันผวนของรายได้และเครดิตเทอม จุดเริ่มต้นที่ใช้กันทั่วไปคือเท่ากับรายจ่ายคงที่อย่างน้อย 1 เดือน แล้วปรับจากประมาณการ 13 สัปดาห์ว่าช่วงที่เงินตึงที่สุดต้องใช้เท่าไร

ขายดีขึ้นทำไมเงินกลับขาด

เพราะต้องจ่ายค่าสินค้าและค่าแรงก่อนได้เงินจากลูกค้า ยิ่งยอดขายโตและเครดิตเทอมยาว เงินที่ต้องสำรองไว้ยิ่งมาก ดูตัวอย่างการคำนวณวงจรเงินสดในบทความนี้ แล้วเตรียมเงินทุนหมุนเวียนก่อนรับออเดอร์ใหญ่

แหล่งอ้างอิง

  1. อ่านงบกระแสเงินสดอย่างไร ให้ตรวจสอบสภาพคล่องธุรกิจได้ – FlowAccount
  2. เริ่มต้นธุรกิจต้องบริหารเงินสดอย่างไร – FlowAccount
  3. ส่วนประกอบของงบการเงิน ที่ผู้ประกอบการต้องรู้ – FlowAccount
  4. งบกระแสเงินสด: งบการเงินที่นักบัญชีต้องให้ความสนใจ – วารสาร มรภ.ลำปาง (ThaiJO)
  5. Cash Flow หรือ กระแสเงินสด คืออะไร – KTC
  6. Cash conversion cycle – Wikipedia
Submit your news

มีข่าวขององค์กรที่อยากเล่าไหม?

ส่งข่าวประชาสัมพันธ์หรือแถลงการณ์ขององค์กรมาที่ bizzenter ทีมงานจะอ่านทวนและเผยแพร่บนหน้าเว็บถาวรที่ค้นเจอได้บน Google