ต้นทุนคงที่ ต้นทุนผันแปร คืออะไร? แยกให้ถูก ตั้งราคาได้ไม่ขาดทุน

สารบัญเนื้อหา12 หัวข้อ · อ่าน 5 นาที
Key Takeaways
- คงที่ = จ่ายเท่าเดิม ผันแปร = จ่ายตามยอดขาย ค่าเช่าและเงินเดือนประจำเป็นต้นทุนคงที่ วัตถุดิบ บรรจุภัณฑ์ และค่าส่งเป็นต้นทุนผันแปร
- ต้นทุนบางรายการเป็นแบบกึ่ง ค่าไฟ ค่าน้ำ และค่าแรงที่มีโอที มีทั้งส่วนคงที่และส่วนผันแปร ต้องแยกก่อนคำนวณ
- แยกให้ถูก แล้วใช้ได้ทันที ใช้ตั้งราคาขั้นต่ำ หาจุดคุ้มทุน และเลือกว่าจะลดต้นทุนก้อนไหนก่อน
ต้นทุนคงที่ ต้นทุนผันแปร คือ การแบ่งต้นทุนของธุรกิจตามพฤติกรรมว่า "เปลี่ยนตามยอดขายหรือไม่" ต้นทุนคงที่ (Fixed Cost) คือค่าใช้จ่ายที่ต้องจ่ายเท่าเดิมในแต่ละช่วงเวลาไม่ว่าจะขายได้มากหรือน้อย ส่วนต้นทุนผันแปร (Variable Cost) คือค่าใช้จ่ายที่เพิ่มขึ้นหรือลดลงตามจำนวนที่ผลิตหรือขาย การแยกต้นทุนสองแบบนี้ให้ถูกเป็นพื้นฐานของการตั้งราคา การหาจุดคุ้มทุน และการตัดสินใจขยายธุรกิจ ธุรกิจที่แยกต้นทุนผิดมักตั้งราคาต่ำเกินไปโดยไม่รู้ตัว
ต้นทุนคงที่คืออะไร
ต้นทุนคงที่คือค่าใช้จ่ายที่ต้องจ่ายทุกเดือนแม้ไม่มียอดขาย ตัวอย่างที่กรุงศรี เดอะโค้ชยกไว้ ได้แก่ ค่าเช่า เงินเดือน ค่าเบี้ยประกัน ค่าเช่าอุปกรณ์ และค่าอินเทอร์เน็ต
ลักษณะสำคัญ
- ยอดรวมคงที่ ภายในช่วงกำลังการผลิตหนึ่ง เช่น ร้านขาย 100 หรือ 500 จาน ค่าเช่าก็เท่าเดิม
- ต่อหน่วยลดลงเมื่อขายมากขึ้น ค่าเช่า 30,000 บาท ถ้าขาย 1,000 ชิ้น ตกชิ้นละ 30 บาท ถ้าขาย 3,000 ชิ้น ตกชิ้นละ 10 บาท
- คงที่ไม่ใช่ตลอดไป ถ้าขยายร้าน เปิดสาขา หรือจ้างพนักงานประจำเพิ่ม ต้นทุนคงที่จะขยับขึ้นเป็นขั้น
ต้นทุนผันแปรคืออะไร
ต้นทุนผันแปรคือค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นตามจำนวนที่ผลิตหรือขาย เช่น วัตถุดิบ บรรจุภัณฑ์ ค่าไฟในส่วนที่ใช้ผลิต ค่าขนส่ง และค่าคอมมิชชันการขาย
ลักษณะสำคัญ
- ยอดรวมเปลี่ยนตามยอดขาย ขายได้มาก ต้นทุนรวมก็มาก ไม่มียอดขาย ต้นทุนนี้แทบเป็นศูนย์
- ต่อหน่วยค่อนข้างคงที่ เช่น กาแฟ 1 แก้วใช้เมล็ดกาแฟ นม และแก้วรวม 25 บาท ไม่ว่าจะขายวันละ 50 หรือ 200 แก้ว
- ลดได้ด้วยขนาด ซื้อวัตถุดิบปริมาณมากหรือต่อรองราคา ทำให้ต้นทุนต่อหน่วยลดลง
ต้นทุนคงที่กับต้นทุนผันแปรต่างกันอย่างไร

| ประเด็น | ต้นทุนคงที่ | ต้นทุนผันแปร |
|---|---|---|
| เปลี่ยนตามยอดขายไหม | ไม่เปลี่ยน (ในช่วงกำลังผลิตเดิม) | เปลี่ยนตามยอดขายหรือการผลิต |
| ต้นทุนต่อหน่วย | ลดลงเมื่อขายมากขึ้น | ค่อนข้างคงที่ |
| ถ้าไม่มียอดขาย | ยังต้องจ่าย | แทบไม่เกิด |
| ตัวอย่าง | ค่าเช่า เงินเดือนประจำ ค่าประกัน ค่าเสื่อมราคา ค่าซอฟต์แวร์รายเดือน | วัตถุดิบ บรรจุภัณฑ์ ค่าส่ง ค่าคอมมิชชัน ค่าธรรมเนียมบัตรหรือแพลตฟอร์ม |
| ความเสี่ยง | สูงเมื่อยอดขายตก เพราะยังต้องจ่าย | ต่ำกว่า เพราะลดลงตามยอดขาย |
ต้นทุนกึ่งผันแปร (Semi-variable Cost)
ต้นทุนบางรายการมีทั้งส่วนคงที่และส่วนผันแปร เช่น
- ค่าไฟฟ้า ส่วนแสงสว่างและแอร์หน้าร้านเป็นส่วนคงที่ ส่วนเตาอบหรือเครื่องจักรที่ใช้ตามจำนวนผลิตเป็นส่วนผันแปร
- ค่าแรง เงินเดือนพนักงานประจำเป็นส่วนคงที่ ค่าโอทีหรือพนักงานรายชั่วโมงช่วงเทศกาลเป็นส่วนผันแปร
- ค่าโทรศัพท์และอินเทอร์เน็ต ค่าบริการรายเดือนเป็นส่วนคงที่ ส่วนที่ใช้เกินแพ็กเกจเป็นส่วนผันแปร
วิธีแยกแบบง่ายคือดูบิลย้อนหลังหลายเดือน บิลของเดือนที่ยอดขายต่ำที่สุดใช้ประมาณส่วนคงที่ได้คร่าว ๆ ส่วนที่เพิ่มขึ้นในเดือนที่ขายดีคือส่วนผันแปร
ตัวอย่างการแยกต้นทุนตามประเภทธุรกิจ

| ธุรกิจ | ต้นทุนคงที่ | ต้นทุนผันแปร |
|---|---|---|
| ร้านอาหาร | ค่าเช่า เงินเดือนเชฟและพนักงานประจำ ค่าผ่อนอุปกรณ์ครัว ค่า POS รายเดือน | วัตถุดิบ แก๊สส่วนที่ใช้ปรุง บรรจุภัณฑ์กลับบ้าน ค่า GP แอปเดลิเวอรี |
| ร้านค้าออนไลน์ | เงินเดือนแอดมิน ค่าโปรแกรมหลังร้าน ค่าเช่าโกดัง | ต้นทุนสินค้า ค่าส่ง ค่าธรรมเนียมมาร์เก็ตเพลส กล่องและเทป |
| โรงงานผลิต | ค่าเสื่อมราคาเครื่องจักร เงินเดือนฝ่ายบริหาร ค่าเช่าโรงงาน ค่าประกัน | วัตถุดิบ ค่าไฟส่วนที่ใช้เดินเครื่อง ค่าแรงรายชิ้น บรรจุภัณฑ์ |
| ธุรกิจบริการ | ค่าเช่าสำนักงาน เงินเดือนทีมประจำ ค่าซอฟต์แวร์ | ค่าจ้างฟรีแลนซ์ตามโปรเจกต์ ค่าเดินทางไปหาลูกค้า ค่าคอมมิชชัน |
สูตรที่ใช้กับต้นทุนคงที่และผันแปร
- ต้นทุนรวม = ต้นทุนคงที่รวม + (ต้นทุนผันแปรต่อหน่วย × จำนวนหน่วย)
- กำไรส่วนเกินต่อหน่วย = ราคาขาย − ต้นทุนผันแปรต่อหน่วย
- จุดคุ้มทุน (หน่วย) = ต้นทุนคงที่รวม ÷ กำไรส่วนเกินต่อหน่วย
ตัวอย่าง: ร้านกาแฟมีต้นทุนคงที่ 40,000 บาทต่อเดือน ขายแก้วละ 65 บาท ต้นทุนผันแปรแก้วละ 25 บาท กำไรส่วนเกินแก้วละ 40 บาท ร้านจึงต้องขาย 40,000 ÷ 40 = 1,000 แก้วต่อเดือนถึงจะคุ้มทุน อ่านรายละเอียดการคำนวณเพิ่มได้ที่จุดคุ้มทุน คืออะไร
นำไปใช้ในธุรกิจอย่างไร
- ตั้งราคาขั้นต่ำ ราคาขายต้องสูงกว่าต้นทุนผันแปรต่อหน่วยเสมอ ไม่อย่างนั้นยิ่งขายยิ่งขาดทุน
- ตัดสินใจรับออเดอร์พิเศษ ถ้ากำลังผลิตยังเหลือ ออเดอร์ราคาพิเศษที่สูงกว่าต้นทุนผันแปรยังช่วยจ่ายต้นทุนคงที่ได้
- เลือกโครงสร้างต้นทุน ธุรกิจที่ต้นทุนคงที่สูงได้กำไรมากเมื่อขายดี แต่เสี่ยงมากเมื่อขายตก ธุรกิจช่วงเริ่มต้นจึงมักเลือกเปลี่ยนต้นทุนคงที่เป็นผันแปร เช่น ใช้คลังของผู้ให้บริการแทนการเช่าโกดังเอง
- ลดต้นทุนให้ตรงจุด ถ้าต้นทุนผันแปรสูง ให้ดูวัตถุดิบและของเสีย ถ้าต้นทุนคงที่สูง ให้ดูค่าเช่าและคนที่ใช้ไม่เต็มกำลัง
- ทำงบประมาณ ต้นทุนคงที่วางแผนล่วงหน้าได้แม่น ส่วนต้นทุนผันแปรควรผูกกับเป้ายอดขาย
สรุป
ต้นทุนคงที่คือค่าใช้จ่ายที่จ่ายเท่าเดิมไม่ว่าจะขายได้เท่าไร เช่น ค่าเช่าและเงินเดือนประจำ ส่วนต้นทุนผันแปรเปลี่ยนตามยอดขาย เช่น วัตถุดิบ บรรจุภัณฑ์ และค่าส่ง ต้นทุนบางรายการเป็นแบบกึ่งผันแปรที่ต้องแยกก่อนคำนวณ เมื่อแยกได้ถูกต้อง ธุรกิจจะตั้งราคาขั้นต่ำ หาจุดคุ้มทุน และเลือกลดต้นทุนได้ตรงจุด
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ค่าแรงเป็นต้นทุนคงที่หรือผันแปร
ขึ้นกับรูปแบบการจ้าง เงินเดือนพนักงานประจำเป็นต้นทุนคงที่ ส่วนค่าแรงรายชิ้น ค่าโอที หรือค่าคอมมิชชันตามยอดขายเป็นต้นทุนผันแปร
ค่าเสื่อมราคาเป็นต้นทุนแบบไหน
ค่าเสื่อมราคาแบบเส้นตรงที่คิดเท่ากันทุกปีเป็นต้นทุนคงที่ เพราะไม่เปลี่ยนตามยอดผลิต
ค่าโฆษณาเป็นต้นทุนคงที่หรือผันแปร
งบโฆษณาที่ตั้งไว้คงที่ต่อเดือนถือเป็นต้นทุนคงที่ แต่ถ้าจ่ายตามยอดขายหรือตามออเดอร์ เช่น ค่าคอมมิชชันพันธมิตร ถือเป็นต้นทุนผันแปร
ทำไมต้นทุนคงที่ต่อหน่วยลดลงเมื่อขายมากขึ้น
เพราะยอดรวมของต้นทุนคงที่เท่าเดิม แต่ถูกหารด้วยจำนวนหน่วยที่มากขึ้น นี่คือเหตุผลที่ธุรกิจได้ประโยชน์จากการขยายยอดขาย (Economies of Scale)


