ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก
การเงิน & การลงทุนบทวิเคราะห์โดยกองบรรณาธิการ

ต้นทุนคงที่ ต้นทุนผันแปร คืออะไร? แยกให้ถูก ตั้งราคาได้ไม่ขาดทุน

ภาพปกบทความ "ต้นทุนคงที่ ต้นทุนผันแปร" แยกให้ถูก ตั้งราคาได้ไม่ขาดทุน — ภาพประกอบต้นทุนคงที่และต้นทุนผันแปร: ตาชั่งสองฝั่ง ฝั่งหนึ่งเป็นร้านค้าแทนค่าเช่า อีกฝั่งเป็นกล่องวัตถุดิบหลายใบ พร้อมกองเหรียญและเครื่องคิดเลข
สารบัญเนื้อหา12 หัวข้อ · อ่าน 5 นาที

Key Takeaways

3 ประเด็น
  1. คงที่ = จ่ายเท่าเดิม ผันแปร = จ่ายตามยอดขาย ค่าเช่าและเงินเดือนประจำเป็นต้นทุนคงที่ วัตถุดิบ บรรจุภัณฑ์ และค่าส่งเป็นต้นทุนผันแปร
  2. ต้นทุนบางรายการเป็นแบบกึ่ง ค่าไฟ ค่าน้ำ และค่าแรงที่มีโอที มีทั้งส่วนคงที่และส่วนผันแปร ต้องแยกก่อนคำนวณ
  3. แยกให้ถูก แล้วใช้ได้ทันที ใช้ตั้งราคาขั้นต่ำ หาจุดคุ้มทุน และเลือกว่าจะลดต้นทุนก้อนไหนก่อน

ต้นทุนคงที่ ต้นทุนผันแปร คือ การแบ่งต้นทุนของธุรกิจตามพฤติกรรมว่า "เปลี่ยนตามยอดขายหรือไม่" ต้นทุนคงที่ (Fixed Cost) คือค่าใช้จ่ายที่ต้องจ่ายเท่าเดิมในแต่ละช่วงเวลาไม่ว่าจะขายได้มากหรือน้อย ส่วนต้นทุนผันแปร (Variable Cost) คือค่าใช้จ่ายที่เพิ่มขึ้นหรือลดลงตามจำนวนที่ผลิตหรือขาย การแยกต้นทุนสองแบบนี้ให้ถูกเป็นพื้นฐานของการตั้งราคา การหาจุดคุ้มทุน และการตัดสินใจขยายธุรกิจ ธุรกิจที่แยกต้นทุนผิดมักตั้งราคาต่ำเกินไปโดยไม่รู้ตัว

ต้นทุนคงที่คืออะไร

ต้นทุนคงที่คือค่าใช้จ่ายที่ต้องจ่ายทุกเดือนแม้ไม่มียอดขาย ตัวอย่างที่กรุงศรี เดอะโค้ชยกไว้ ได้แก่ ค่าเช่า เงินเดือน ค่าเบี้ยประกัน ค่าเช่าอุปกรณ์ และค่าอินเทอร์เน็ต

ลักษณะสำคัญ

  • ยอดรวมคงที่ ภายในช่วงกำลังการผลิตหนึ่ง เช่น ร้านขาย 100 หรือ 500 จาน ค่าเช่าก็เท่าเดิม
  • ต่อหน่วยลดลงเมื่อขายมากขึ้น ค่าเช่า 30,000 บาท ถ้าขาย 1,000 ชิ้น ตกชิ้นละ 30 บาท ถ้าขาย 3,000 ชิ้น ตกชิ้นละ 10 บาท
  • คงที่ไม่ใช่ตลอดไป ถ้าขยายร้าน เปิดสาขา หรือจ้างพนักงานประจำเพิ่ม ต้นทุนคงที่จะขยับขึ้นเป็นขั้น

ต้นทุนผันแปรคืออะไร

ต้นทุนผันแปรคือค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นตามจำนวนที่ผลิตหรือขาย เช่น วัตถุดิบ บรรจุภัณฑ์ ค่าไฟในส่วนที่ใช้ผลิต ค่าขนส่ง และค่าคอมมิชชันการขาย

ลักษณะสำคัญ

  • ยอดรวมเปลี่ยนตามยอดขาย ขายได้มาก ต้นทุนรวมก็มาก ไม่มียอดขาย ต้นทุนนี้แทบเป็นศูนย์
  • ต่อหน่วยค่อนข้างคงที่ เช่น กาแฟ 1 แก้วใช้เมล็ดกาแฟ นม และแก้วรวม 25 บาท ไม่ว่าจะขายวันละ 50 หรือ 200 แก้ว
  • ลดได้ด้วยขนาด ซื้อวัตถุดิบปริมาณมากหรือต่อรองราคา ทำให้ต้นทุนต่อหน่วยลดลง

ต้นทุนคงที่กับต้นทุนผันแปรต่างกันอย่างไร

ภาพประกอบเปรียบเทียบต้นทุนคงที่กับต้นทุนผันแปร: ฝั่งซ้ายแท่งกราฟสูงเท่ากันทุกเดือนพร้อมร้านค้าและปฏิทิน ฝั่งขวาแท่งกราฟสูงขึ้นตามจำนวนกล่องสินค้าที่ขาย
ต้นทุนคงที่จ่ายเท่าเดิมทุกเดือน เช่น ค่าเช่าและเงินเดือนประจำ ส่วนต้นทุนผันแปรเพิ่มตามจำนวนที่ขาย เช่น วัตถุดิบและค่าส่ง
ประเด็นต้นทุนคงที่ต้นทุนผันแปร
เปลี่ยนตามยอดขายไหมไม่เปลี่ยน (ในช่วงกำลังผลิตเดิม)เปลี่ยนตามยอดขายหรือการผลิต
ต้นทุนต่อหน่วยลดลงเมื่อขายมากขึ้นค่อนข้างคงที่
ถ้าไม่มียอดขายยังต้องจ่ายแทบไม่เกิด
ตัวอย่างค่าเช่า เงินเดือนประจำ ค่าประกัน ค่าเสื่อมราคา ค่าซอฟต์แวร์รายเดือนวัตถุดิบ บรรจุภัณฑ์ ค่าส่ง ค่าคอมมิชชัน ค่าธรรมเนียมบัตรหรือแพลตฟอร์ม
ความเสี่ยงสูงเมื่อยอดขายตก เพราะยังต้องจ่ายต่ำกว่า เพราะลดลงตามยอดขาย

ต้นทุนกึ่งผันแปร (Semi-variable Cost)

ต้นทุนบางรายการมีทั้งส่วนคงที่และส่วนผันแปร เช่น

  • ค่าไฟฟ้า ส่วนแสงสว่างและแอร์หน้าร้านเป็นส่วนคงที่ ส่วนเตาอบหรือเครื่องจักรที่ใช้ตามจำนวนผลิตเป็นส่วนผันแปร
  • ค่าแรง เงินเดือนพนักงานประจำเป็นส่วนคงที่ ค่าโอทีหรือพนักงานรายชั่วโมงช่วงเทศกาลเป็นส่วนผันแปร
  • ค่าโทรศัพท์และอินเทอร์เน็ต ค่าบริการรายเดือนเป็นส่วนคงที่ ส่วนที่ใช้เกินแพ็กเกจเป็นส่วนผันแปร

วิธีแยกแบบง่ายคือดูบิลย้อนหลังหลายเดือน บิลของเดือนที่ยอดขายต่ำที่สุดใช้ประมาณส่วนคงที่ได้คร่าว ๆ ส่วนที่เพิ่มขึ้นในเดือนที่ขายดีคือส่วนผันแปร

ตัวอย่างการแยกต้นทุนตามประเภทธุรกิจ

ภาพประกอบการแยกต้นทุนตามประเภทธุรกิจสี่แบบ: ร้านอาหารพร้อมชามอาหาร ร้านค้าออนไลน์พร้อมมือถือและกล่องพัสดุ โรงงานพร้อมเฟือง และธุรกิจบริการพร้อมกระเป๋าเอกสาร แต่ละแบบมีแท่งต้นทุนสองสี
ร้านอาหาร ร้านออนไลน์ โรงงาน และธุรกิจบริการ มีสัดส่วนต้นทุนคงที่และผันแปรต่างกัน ต้องแยกตามธุรกิจของตัวเอง
ธุรกิจต้นทุนคงที่ต้นทุนผันแปร
ร้านอาหารค่าเช่า เงินเดือนเชฟและพนักงานประจำ ค่าผ่อนอุปกรณ์ครัว ค่า POS รายเดือนวัตถุดิบ แก๊สส่วนที่ใช้ปรุง บรรจุภัณฑ์กลับบ้าน ค่า GP แอปเดลิเวอรี
ร้านค้าออนไลน์เงินเดือนแอดมิน ค่าโปรแกรมหลังร้าน ค่าเช่าโกดังต้นทุนสินค้า ค่าส่ง ค่าธรรมเนียมมาร์เก็ตเพลส กล่องและเทป
โรงงานผลิตค่าเสื่อมราคาเครื่องจักร เงินเดือนฝ่ายบริหาร ค่าเช่าโรงงาน ค่าประกันวัตถุดิบ ค่าไฟส่วนที่ใช้เดินเครื่อง ค่าแรงรายชิ้น บรรจุภัณฑ์
ธุรกิจบริการค่าเช่าสำนักงาน เงินเดือนทีมประจำ ค่าซอฟต์แวร์ค่าจ้างฟรีแลนซ์ตามโปรเจกต์ ค่าเดินทางไปหาลูกค้า ค่าคอมมิชชัน

สูตรที่ใช้กับต้นทุนคงที่และผันแปร

  • ต้นทุนรวม = ต้นทุนคงที่รวม + (ต้นทุนผันแปรต่อหน่วย × จำนวนหน่วย)
  • กำไรส่วนเกินต่อหน่วย = ราคาขาย − ต้นทุนผันแปรต่อหน่วย
  • จุดคุ้มทุน (หน่วย) = ต้นทุนคงที่รวม ÷ กำไรส่วนเกินต่อหน่วย

ตัวอย่าง: ร้านกาแฟมีต้นทุนคงที่ 40,000 บาทต่อเดือน ขายแก้วละ 65 บาท ต้นทุนผันแปรแก้วละ 25 บาท กำไรส่วนเกินแก้วละ 40 บาท ร้านจึงต้องขาย 40,000 ÷ 40 = 1,000 แก้วต่อเดือนถึงจะคุ้มทุน อ่านรายละเอียดการคำนวณเพิ่มได้ที่จุดคุ้มทุน คืออะไร

นำไปใช้ในธุรกิจอย่างไร

  1. ตั้งราคาขั้นต่ำ ราคาขายต้องสูงกว่าต้นทุนผันแปรต่อหน่วยเสมอ ไม่อย่างนั้นยิ่งขายยิ่งขาดทุน
  2. ตัดสินใจรับออเดอร์พิเศษ ถ้ากำลังผลิตยังเหลือ ออเดอร์ราคาพิเศษที่สูงกว่าต้นทุนผันแปรยังช่วยจ่ายต้นทุนคงที่ได้
  3. เลือกโครงสร้างต้นทุน ธุรกิจที่ต้นทุนคงที่สูงได้กำไรมากเมื่อขายดี แต่เสี่ยงมากเมื่อขายตก ธุรกิจช่วงเริ่มต้นจึงมักเลือกเปลี่ยนต้นทุนคงที่เป็นผันแปร เช่น ใช้คลังของผู้ให้บริการแทนการเช่าโกดังเอง
  4. ลดต้นทุนให้ตรงจุด ถ้าต้นทุนผันแปรสูง ให้ดูวัตถุดิบและของเสีย ถ้าต้นทุนคงที่สูง ให้ดูค่าเช่าและคนที่ใช้ไม่เต็มกำลัง
  5. ทำงบประมาณ ต้นทุนคงที่วางแผนล่วงหน้าได้แม่น ส่วนต้นทุนผันแปรควรผูกกับเป้ายอดขาย

สรุป

ต้นทุนคงที่คือค่าใช้จ่ายที่จ่ายเท่าเดิมไม่ว่าจะขายได้เท่าไร เช่น ค่าเช่าและเงินเดือนประจำ ส่วนต้นทุนผันแปรเปลี่ยนตามยอดขาย เช่น วัตถุดิบ บรรจุภัณฑ์ และค่าส่ง ต้นทุนบางรายการเป็นแบบกึ่งผันแปรที่ต้องแยกก่อนคำนวณ เมื่อแยกได้ถูกต้อง ธุรกิจจะตั้งราคาขั้นต่ำ หาจุดคุ้มทุน และเลือกลดต้นทุนได้ตรงจุด

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ค่าแรงเป็นต้นทุนคงที่หรือผันแปร

ขึ้นกับรูปแบบการจ้าง เงินเดือนพนักงานประจำเป็นต้นทุนคงที่ ส่วนค่าแรงรายชิ้น ค่าโอที หรือค่าคอมมิชชันตามยอดขายเป็นต้นทุนผันแปร

ค่าเสื่อมราคาเป็นต้นทุนแบบไหน

ค่าเสื่อมราคาแบบเส้นตรงที่คิดเท่ากันทุกปีเป็นต้นทุนคงที่ เพราะไม่เปลี่ยนตามยอดผลิต

ค่าโฆษณาเป็นต้นทุนคงที่หรือผันแปร

งบโฆษณาที่ตั้งไว้คงที่ต่อเดือนถือเป็นต้นทุนคงที่ แต่ถ้าจ่ายตามยอดขายหรือตามออเดอร์ เช่น ค่าคอมมิชชันพันธมิตร ถือเป็นต้นทุนผันแปร

ทำไมต้นทุนคงที่ต่อหน่วยลดลงเมื่อขายมากขึ้น

เพราะยอดรวมของต้นทุนคงที่เท่าเดิม แต่ถูกหารด้วยจำนวนหน่วยที่มากขึ้น นี่คือเหตุผลที่ธุรกิจได้ประโยชน์จากการขยายยอดขาย (Economies of Scale)

แหล่งอ้างอิง

  1. สูตรคำนวณจุดคุ้มทุนง่าย ๆ ช่วย SME พลิกกำไร – กรุงศรี เดอะโค้ช
  2. Break-even point formula – Xero
  3. Break Even Point Definition & Calculation Formula – Tipalti
Submit your news

มีข่าวขององค์กรที่อยากเล่าไหม?

ส่งข่าวประชาสัมพันธ์หรือแถลงการณ์ขององค์กรมาที่ bizzenter ทีมงานจะอ่านทวนและเผยแพร่บนหน้าเว็บถาวรที่ค้นเจอได้บน Google