ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก
การเงิน & การลงทุนบทวิเคราะห์โดยกองบรรณาธิการ

จุดคุ้มทุน คืออะไร? สูตรคำนวณ ขายเท่าไรถึงไม่ขาดทุน พร้อมตัวอย่างจริง

ภาพปกบทความ "จุดคุ้มทุน คืออะไร?" สูตรคำนวณ ขายเท่าไรถึงไม่ขาดทุน — ภาพประกอบจุดคุ้มทุน: กราฟเส้นรายได้ตัดเส้นต้นทุนรวม พื้นที่ขาดทุนสีแดงก่อนจุดตัดและพื้นที่กำไรสีเขียวหลังจุดตัด พร้อมเครื่องคิดเลขและกองเหรียญ
สารบัญเนื้อหา12 หัวข้อ · อ่าน 6 นาที

Key Takeaways

3 ประเด็น
  1. จุดคุ้มทุน = จุดที่รายได้เท่ากับต้นทุนพอดี ขายต่ำกว่าจุดนี้ขาดทุน ขายเกินจุดนี้เริ่มมีกำไร เป็นตัวเลขแรกที่ควรรู้ก่อนเปิดร้านหรือออกสินค้าใหม่
  2. สูตรหลักใช้แค่ 3 ตัวเลข ต้นทุนคงที่ ÷ (ราคาขายต่อหน่วย − ต้นทุนผันแปรต่อหน่วย) = จำนวนที่ต้องขาย
  3. จุดคุ้มทุนไม่ใช่ระยะคืนทุน จุดคุ้มทุนบอกยอดขายที่ต้องทำต่อเดือน ส่วนระยะคืนทุนบอกว่ากี่เดือนจึงได้เงินลงทุนก้อนแรกคืน

จุดคุ้มทุน คือ ระดับยอดขายที่ทำให้รายได้เท่ากับต้นทุนทั้งหมดพอดี ธุรกิจไม่กำไรและไม่ขาดทุน (Break-even Point หรือ BEP) ถ้าขายได้ต่ำกว่าจุดนี้ ธุรกิจขาดทุน ถ้าขายได้มากกว่าจุดนี้ ทุกหน่วยที่ขายเพิ่มจะเริ่มสร้างกำไร ตัวเลขนี้จึงเป็นคำถามแรกที่เจ้าของธุรกิจควรตอบให้ได้ก่อนเปิดร้าน ตั้งราคา หรือออกสินค้าใหม่ ว่า "ต้องขายวันละเท่าไรถึงจะไม่เจ็บตัว"

จุดคุ้มทุน คืออะไร

ต้นทุนของธุรกิจแบ่งได้เป็น 2 ก้อน คือ

  • ต้นทุนคงที่ (Fixed Cost) จ่ายเท่าเดิมทุกเดือนไม่ว่าจะขายได้หรือไม่ เช่น ค่าเช่า เงินเดือนประจำ ค่าประกัน ค่าเช่าอุปกรณ์ และค่าอินเทอร์เน็ต
  • ต้นทุนผันแปร (Variable Cost) เพิ่มหรือลดตามจำนวนที่ผลิตหรือขาย เช่น วัตถุดิบ บรรจุภัณฑ์ ค่าขนส่ง และค่าคอมมิชชัน

เมื่อขายสินค้า 1 ชิ้น เงินที่เหลือหลังหักต้นทุนผันแปรเรียกว่า กำไรส่วนเกิน (Contribution Margin) เงินก้อนนี้จะถูกนำไปจ่ายต้นทุนคงที่ก่อน เมื่อกำไรส่วนเกินสะสมจนเท่ากับต้นทุนคงที่ทั้งเดือน ธุรกิจก็ถึงจุดคุ้มทุน อ่านวิธีแยกต้นทุนสองประเภทนี้อย่างละเอียดได้ที่ต้นทุนคงที่ ต้นทุนผันแปร คืออะไร

สูตรคำนวณจุดคุ้มทุน

ภาพประกอบสูตรจุดคุ้มทุน: กองเหรียญต้นทุนคงที่ หารด้วยป้ายราคาที่หักต้นทุนวัตถุดิบต่อหน่วย ได้จำนวนกล่องสินค้าที่ต้องขาย
นำต้นทุนคงที่หารด้วยกำไรส่วนเกินต่อหน่วย (ราคาขายลบต้นทุนผันแปร) จะได้จำนวนที่ต้องขายให้คุ้มทุน

1. จุดคุ้มทุนแบบจำนวนชิ้น

จุดคุ้มทุน (หน่วย) = ต้นทุนคงที่รวม ÷ (ราคาขายต่อหน่วย − ต้นทุนผันแปรต่อหน่วย)

ใช้เมื่อขายสินค้าราคาเดียวหรือราคาใกล้เคียงกัน ผลลัพธ์คือจำนวนชิ้นขั้นต่ำที่ต้องขายในช่วงเวลานั้น เช่น ต่อเดือน

2. จุดคุ้มทุนแบบยอดขาย (บาท)

จุดคุ้มทุน (บาท) = ต้นทุนคงที่รวม ÷ อัตรากำไรส่วนเกิน

โดย อัตรากำไรส่วนเกิน = (ราคาขาย − ต้นทุนผันแปร) ÷ ราคาขาย หรือในภาพรวมคือ 1 − (ต้นทุนผันแปรรวม ÷ ยอดขายรวม)

ใช้เมื่อขายสินค้าหลายชนิดหลายราคา เช่น ร้านอาหารหรือร้านค้าปลีก ที่คำนวณทีละเมนูไม่สะดวก

3. ยอดขายเพื่อให้ได้กำไรตามเป้า

ยอดขายเป้าหมาย (หน่วย) = (ต้นทุนคงที่ + กำไรที่ต้องการ) ÷ กำไรส่วนเกินต่อหน่วย

สูตรนี้ต่อยอดจากจุดคุ้มทุน ใช้ตั้งเป้ายอดขายที่ทำให้ได้กำไรตามที่ต้องการ

ตัวอย่างการคำนวณจุดคุ้มทุน

ตัวอย่างที่ 1: ร้านครัวซองต์

ตัวอย่างจากกรุงศรี เดอะโค้ช

รายการค่า
ต้นทุนคงที่ (ค่าเช่า ค่าแรง)30,000 บาท/เดือน
ราคาขาย80 บาท/ชิ้น
ต้นทุนผันแปร (แป้ง เนย บรรจุภัณฑ์)30 บาท/ชิ้น
กำไรส่วนเกิน80 − 30 = 50 บาท/ชิ้น
จุดคุ้มทุน30,000 ÷ 50 = 600 ชิ้นต่อเดือน หรือราว 20 ชิ้นต่อวัน

ถ้าเจ้าของร้านอยากได้กำไร 20,000 บาทต่อเดือน ต้องขาย (30,000 + 20,000) ÷ 50 = 1,000 ชิ้นต่อเดือน หรือราว 33 ชิ้นต่อวัน

ตัวอย่างที่ 2: ร้านค้าออนไลน์ที่ขายหลายสินค้า

ร้านเสื้อผ้าออนไลน์มีต้นทุนคงที่ (ค่าแอดมิน ค่าโปรแกรม ค่าเช่าโกดังเล็ก) 45,000 บาทต่อเดือน และจากข้อมูลย้อนหลัง ต้นทุนผันแปรรวม (ค่าสินค้า ค่าส่ง ค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์ม ค่าโฆษณาต่อออเดอร์) เฉลี่ยอยู่ที่ 70% ของยอดขาย

  • อัตรากำไรส่วนเกิน = 1 − 0.70 = 0.30
  • จุดคุ้มทุน = 45,000 ÷ 0.30 = 150,000 บาทต่อเดือน

ถ้ายอดขายเฉลี่ยต่อออเดอร์อยู่ที่ 500 บาท ร้านต้องได้ราว 300 ออเดอร์ต่อเดือน หรือราว 10 ออเดอร์ต่อวัน

จุดคุ้มทุนกับระยะคืนทุนต่างกันอย่างไร

ภาพประกอบเปรียบเทียบจุดคุ้มทุนกับระยะคืนทุน: ฝั่งซ้ายเป็นกราฟจุดคุ้มทุนรายเดือน ฝั่งขวาเป็นปฏิทินหลายเดือนกับกองเหรียญที่สูงขึ้นจนคืนเงินลงทุน
จุดคุ้มทุนบอกยอดขายที่ต้องทำต่อเดือน ส่วนระยะคืนทุนบอกว่าต้องใช้กี่เดือนจึงได้เงินลงทุนก้อนแรกคืน
ประเด็นจุดคุ้มทุน (Break-even Point)ระยะคืนทุน (Payback Period)
ตอบคำถามต้องขายเท่าไรต่อเดือนถึงไม่ขาดทุนกี่เดือนหรือกี่ปีจึงได้เงินลงทุนก้อนแรกคืน
ใช้ตัวเลขต้นทุนคงที่ ราคา ต้นทุนผันแปรเงินลงทุนเริ่มต้น และกำไรหรือกระแสเงินสดต่อเดือน
สูตรพื้นฐานต้นทุนคงที่ ÷ กำไรส่วนเกินต่อหน่วยเงินลงทุน ÷ กำไรสุทธิต่อเดือน
ใช้เมื่อตั้งราคา วางเป้ายอดขาย ตัดสินใจเปิดสาขาตัดสินใจว่าคุ้มลงทุนไหม เทียบหลายโครงการ

เช่น ร้านลงทุนตกแต่งและซื้ออุปกรณ์ 300,000 บาท และเมื่อขายเกินจุดคุ้มทุนแล้วมีกำไรสุทธิ 25,000 บาทต่อเดือน ระยะคืนทุนจะอยู่ที่ราว 300,000 ÷ 25,000 = 12 เดือน ดูตัวอย่างการคำนวณทั้งสองค่าในธุรกิจจริงได้ที่ลงทุนแฟรนไชส์ร้านซักผ้า

ประโยชน์ของการรู้จุดคุ้มทุน

  • ตั้งราคาได้มีเหตุผล รู้ว่าลดราคาแล้วต้องขายเพิ่มเท่าไรถึงคุ้ม
  • ตั้งเป้ายอดขายที่จับต้องได้ แปลงเป็นยอดต่อวันหรือต่อกะให้ทีมเข้าใจ
  • ตัดสินใจลงทุนได้ดีขึ้น เช่น เปิดสาขาใหม่ เพิ่มพนักงาน หรือเช่าที่แพงขึ้น จะดันจุดคุ้มทุนขึ้นเท่าไร
  • ประเมินความเสี่ยง ถ้าจุดคุ้มทุนสูงเกินกว่ายอดขายที่เป็นไปได้ในตลาด ควรทบทวนแผนก่อนลงเงิน
  • ใช้ในแผนธุรกิจ ธนาคารและนักลงทุนมักดูว่าธุรกิจถึงจุดคุ้มทุนได้เมื่อไร

วิธีลดจุดคุ้มทุนให้ต่ำลง

  1. ลดต้นทุนคงที่ ต่อรองค่าเช่า ใช้พื้นที่ให้คุ้ม หรือเปลี่ยนค่าใช้จ่ายบางส่วนเป็นแบบจ่ายตามการใช้งาน
  2. ลดต้นทุนผันแปรต่อหน่วย ซื้อวัตถุดิบปริมาณมาก ลดของเสีย และทบทวนบรรจุภัณฑ์
  3. ปรับราคาขาย ถ้าสินค้ามีจุดเด่นชัด การขึ้นราคาเล็กน้อยช่วยลดจุดคุ้มทุนได้มาก
  4. ปรับสัดส่วนสินค้า ผลักดันสินค้าที่มีกำไรส่วนเกินสูง เช่น เครื่องดื่มในร้านอาหาร
  5. เพิ่มยอดต่อบิล ขายเป็นชุด หรือเสนอสินค้าเสริม เพื่อให้แต่ละลูกค้าสร้างกำไรส่วนเกินมากขึ้น

ข้อจำกัดของการคำนวณจุดคุ้มทุน

  • สมมติว่าราคาและต้นทุนต่อหน่วยคงที่ ซึ่งในความจริงอาจเปลี่ยนตามฤดูกาลหรือโปรโมชัน
  • ต้นทุนบางรายการเป็นแบบกึ่งคงที่กึ่งผันแปร เช่น ค่าไฟที่มีค่าบริการขั้นต่ำ ต้องแยกให้ดี
  • ไม่ได้บอกเรื่องกระแสเงินสด ธุรกิจที่ถึงจุดคุ้มทุนแล้วอาจยังขาดเงินสดได้ถ้าลูกค้าจ่ายช้าหรือสต๊อกมาก
  • ธุรกิจที่ขายหลายสินค้าต้องใช้อัตรากำไรส่วนเกินเฉลี่ย ถ้าสัดส่วนสินค้าเปลี่ยน จุดคุ้มทุนก็เปลี่ยน

สรุป

จุดคุ้มทุน คือยอดขายที่ทำให้รายได้เท่ากับต้นทุนพอดี คำนวณได้จากต้นทุนคงที่หารด้วยกำไรส่วนเกินต่อหน่วย หรือหารด้วยอัตรากำไรส่วนเกินถ้าขายหลายสินค้า ตัวเลขนี้ช่วยตั้งราคา ตั้งเป้ายอดขาย และตัดสินใจลงทุน ควรคำนวณควบคู่กับระยะคืนทุนและกระแสเงินสด และอัปเดตทุกครั้งที่ต้นทุนหรือราคาเปลี่ยน

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

จุดคุ้มทุนภาษาอังกฤษคืออะไร

จุดคุ้มทุนภาษาอังกฤษคือ Break-even Point มักย่อว่า BEP

ต้นทุนคงที่และต้นทุนผันแปรต่างกันอย่างไร

ต้นทุนคงที่จ่ายเท่าเดิมไม่ว่าจะขายได้เท่าไร เช่น ค่าเช่าและเงินเดือนประจำ ส่วนต้นทุนผันแปรเพิ่มหรือลดตามยอดขาย เช่น วัตถุดิบและบรรจุภัณฑ์

ธุรกิจควรถึงจุดคุ้มทุนภายในกี่เดือน

ไม่มีเกณฑ์ตายตัว ขึ้นกับประเภทธุรกิจและเงินลงทุน สิ่งสำคัญคือต้องมีเงินทุนหมุนเวียนพอจ่ายต้นทุนคงที่จนกว่ายอดขายจะถึงจุดคุ้มทุน

คำนวณจุดคุ้มทุนใน Excel ได้ไหม

ได้ ใส่ต้นทุนคงที่ ราคาขาย และต้นทุนผันแปรต่อหน่วยลงในเซลล์ แล้วใช้สูตร =ต้นทุนคงที่/(ราคาขาย-ต้นทุนผันแปร) และทำตารางเปลี่ยนราคาหรือต้นทุนเพื่อดูผลกระทบ

แหล่งอ้างอิง

  1. สูตรคำนวณจุดคุ้มทุนง่าย ๆ ช่วย SME พลิกกำไร – กรุงศรี เดอะโค้ช
  2. Break-even Point คืออะไร – KTC
  3. Break-even point formula – Xero
Submit your news

มีข่าวขององค์กรที่อยากเล่าไหม?

ส่งข่าวประชาสัมพันธ์หรือแถลงการณ์ขององค์กรมาที่ bizzenter ทีมงานจะอ่านทวนและเผยแพร่บนหน้าเว็บถาวรที่ค้นเจอได้บน Google