ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก
การเงิน & การลงทุนบทวิเคราะห์โดยกองบรรณาธิการ

อัตรากำไรขั้นต้น คืออะไร? สูตรคำนวณ และตั้งราคาให้เหลือกำไรจริง

ภาพปกบทความ "อัตรากำไร ขั้นต้น" สูตรคำนวณ และตั้งราคาให้เหลือกำไร — ภาพประกอบอัตรากำไรขั้นต้น: ป้ายราคา วงกลมพายที่ดึงชิ้นกำไรออกมา และกองเหรียญ
สารบัญเนื้อหา12 หัวข้อ · อ่าน 8 นาที

Key Takeaways

3 ประเด็น
  1. สูตรเดียว ใช้ได้ทุกธุรกิจ อัตรากำไรขั้นต้น คือ (ยอดขาย − ต้นทุนขาย) ÷ ยอดขาย × 100 เช่น ขายได้ 300,000 บาท ต้นทุนขาย 180,000 บาท อัตรากำไรขั้นต้นเท่ากับ 40%
  2. Markup ไม่ใช่ Margin ซื้อมา 60 บาท ขาย 100 บาท คือบวกเพิ่ม (Markup) 66.7% จากต้นทุน แต่อัตรากำไรขั้นต้นเพียง 40% ของราคาขาย ถ้าตั้งราคาด้วยต้นทุน × 1.4 จะได้กำไรขั้นต้นแค่ 28.6%
  3. ลดราคา 10% ต้องขายเพิ่ม 33% ธุรกิจที่มีอัตรากำไรขั้นต้น 40% ถ้าลดราคา 10% ต้องขายจำนวนชิ้นเพิ่มราว 33.3% เพื่อให้ได้กำไรขั้นต้นเป็นเงินเท่าเดิม

อัตรากำไรขั้นต้น คือ สัดส่วนของยอดขายที่เหลืออยู่หลังหักต้นทุนขาย (Gross Profit Margin) แสดงเป็นเปอร์เซ็นต์ เช่น อัตรากำไรขั้นต้น 40% หมายความว่าขายได้ 100 บาท หักต้นทุนสินค้าแล้วเหลือ 40 บาท เงิน 40 บาทนี้ยังไม่ใช่กำไรในกระเป๋า เพราะต้องนำไปจ่ายค่าเช่า เงินเดือน การตลาด ดอกเบี้ย และภาษีก่อน

ตัวเลขนี้บอกว่าสินค้าหรือบริการของเรา "ตั้งราคาได้ดีแค่ไหนเมื่อเทียบกับต้นทุน" ถ้าอัตรากำไรขั้นต้นต่ำเกินไป ขายมากเท่าไรก็ไม่พอจ่ายค่าใช้จ่ายประจำ บทความนี้อธิบายสูตร ความต่างจาก Markup และกำไรสุทธิ พร้อมตัวอย่างตัวเลขที่ใช้ตั้งราคาและตัดสินใจจัดโปรโมชันได้จริง

สูตรคำนวณอัตรากำไรขั้นต้น

กำไรขั้นต้น = ยอดขาย − ต้นทุนขาย อัตรากำไรขั้นต้น (%) = กำไรขั้นต้น ÷ ยอดขาย × 100

ตัวอย่าง ร้านขายเสื้อผ้าออนไลน์ เดือนตุลาคมมียอดขาย 300,000 บาท ต้นทุนสินค้าที่ขายออกไป 180,000 บาท

  • กำไรขั้นต้น = 300,000 − 180,000 = 120,000 บาท
  • อัตรากำไรขั้นต้น = 120,000 ÷ 300,000 × 100 = 40%

ข้อควรระวังเวลาคำนวณ

  • ยอดขาย ใช้ยอดขายสุทธิหลังหักส่วนลดและสินค้ารับคืน และไม่รวมภาษีมูลค่าเพิ่ม ถ้าราคาที่ลูกค้าจ่ายรวม VAT แล้ว ต้องถอด VAT ออกก่อน
  • ต้นทุนขาย คือต้นทุนของสินค้าที่ขายออกไปในงวดนั้น ไม่ใช่ยอดที่ซื้อเข้ามาทั้งเดือน คำนวณได้จาก สินค้าคงเหลือต้นงวด + ซื้อระหว่างงวด − สินค้าคงเหลือปลายงวด

ต้นทุนขายของแต่ละธุรกิจมีอะไรบ้าง

ต้นทุนขาย (Cost of Goods Sold: COGS) คือต้นทุนที่ผูกกับสินค้าหรือบริการโดยตรง สิ่งที่นับรวมต่างกันตามประเภทธุรกิจ

ประเภทธุรกิจสิ่งที่นับเป็นต้นทุนขายสิ่งที่ไม่นับ (เป็นค่าใช้จ่ายขายและบริหาร)
ค้าปลีก ค้าส่งราคาซื้อสินค้า ค่าขนส่งเข้าคลังค่าเช่าหน้าร้าน เงินเดือนพนักงานขาย ค่าโฆษณา
โรงงานผลิตวัตถุดิบ ค่าแรงทางตรง โสหุ้ยการผลิต เช่น ค่าไฟเครื่องจักร ค่าเสื่อมเครื่องจักรเงินเดือนฝ่ายบัญชี ค่าคอมมิชชันฝ่ายขาย
ร้านอาหารวัตถุดิบอาหารและเครื่องดื่มค่าเช่า เงินเดือนพนักงานหน้าร้าน ค่าการตลาด
ธุรกิจบริการค่าแรงทีมที่ลงมือทำงานให้ลูกค้า ค่าจ้างผู้รับเหมาช่วงเงินเดือนผู้บริหาร ค่าเช่าออฟฟิศ

สิ่งสำคัญคือแยกให้เหมือนเดิมทุกเดือน ถ้าเดือนหนึ่งนับค่าขนส่งเป็นต้นทุนขาย อีกเดือนนับเป็นค่าใช้จ่าย ตัวเลขจะเทียบกันไม่ได้ สำหรับร้านอาหาร ตัวเลขที่ใกล้เคียงกันคือ Food Cost ซึ่งดูต้นทุนวัตถุดิบเทียบยอดขาย

อัตรากำไรขั้นต้น กับ Markup ต่างกันอย่างไร

ความผิดพลาดที่พบบ่อยที่สุดในการตั้งราคาคือสับสนระหว่างสองค่านี้

ภาพประกอบความต่างระหว่าง Markup กับ Margin: สองแท่งซ้อนเหมือนกันคือต้นทุนสีเทาและกำไรสีเขียว ฝั่งซ้ายวงเล็บวัดเทียบกับต้นทุน ฝั่งขวาวงเล็บวัดเทียบกับราคาขายทั้งแท่ง
ซื้อมา 60 บาท ขาย 100 บาท กำไร 40 บาทเท่ากัน แต่ Markup เทียบต้นทุนได้ 66.7% ส่วนอัตรากำไรขั้นต้นเทียบราคาขายได้ 40%
  • Markup (อัตราบวกเพิ่ม) = (ราคาขาย − ต้นทุน) ÷ ต้นทุน
  • Margin (อัตรากำไรขั้นต้น) = (ราคาขาย − ต้นทุน) ÷ ราคาขาย

ซื้อสินค้ามา 60 บาท ขาย 100 บาท กำไร 40 บาทเท่ากัน แต่ Markup = 40 ÷ 60 = 66.7% ขณะที่ Margin = 40 ÷ 100 = 40%

ตารางแปลง Markup เป็นอัตรากำไรขั้นต้น

Markup จากต้นทุนอัตรากำไรขั้นต้นที่ได้จริง
25%20.0%
30%23.1%
40%28.6%
50%33.3%
66.7%40.0%
100% (ขายราคา 2 เท่าของทุน)50.0%
150%60.0%
200% (ขายราคา 3 เท่าของทุน)66.7%

สูตรแปลง: Margin = Markup ÷ (1 + Markup) และ Markup = Margin ÷ (1 − Margin)

ตั้งราคาจากอัตรากำไรขั้นต้นที่ต้องการ

ราคาขาย = ต้นทุนต่อหน่วย ÷ (1 − อัตรากำไรขั้นต้นที่ต้องการ)

ต้นทุน 60 บาท ต้องการอัตรากำไรขั้นต้น 40% ราคาขายคือ 60 ÷ 0.6 = 100 บาท ถ้าคิดเร็ว ๆ ว่า "บวกไป 40%" แล้วตั้งราคา 60 × 1.4 = 84 บาท จะได้อัตรากำไรขั้นต้นจริงเพียง 24 ÷ 84 = 28.6% ต่ำกว่าเป้าเกือบ 12 จุด

อัตรากำไรขั้นต้น ต่างจากกำไรจากการดำเนินงานและกำไรสุทธิอย่างไร

อัตรากำไรมี 3 ระดับหลัก แต่ละระดับหักค่าใช้จ่ายมากขึ้นทีละชั้น ต่อจากตัวอย่างร้านเสื้อผ้าออนไลน์

ระดับหักอะไรตัวอย่าง (บาท)อัตรา
กำไรขั้นต้น (Gross Profit)ต้นทุนขาย300,000 − 180,000 = 120,00040%
กำไรจากการดำเนินงาน (Operating Profit)ค่าใช้จ่ายขายและบริหาร 90,000 เช่น ค่าโฆษณา ค่าแพลตฟอร์ม เงินเดือน120,000 − 90,000 = 30,00010%
กำไรสุทธิ (Net Profit)ดอกเบี้ย 5,000 และภาษีเงินได้ 5,00030,000 − 10,000 = 20,0006.7%

อ่านแบบนี้

  • อัตรากำไรขั้นต้นต่ำ ปัญหาอยู่ที่ราคาขายหรือต้นทุนสินค้า
  • อัตรากำไรขั้นต้นดี แต่กำไรจากการดำเนินงานต่ำ ปัญหาอยู่ที่ค่าใช้จ่ายประจำ เช่น ค่าโฆษณาหรือค่าคอมมิชชันแพลตฟอร์ม
  • กำไรจากการดำเนินงานดี แต่กำไรสุทธิต่ำ ภาระดอกเบี้ยอาจสูงเกินไป

อัตรากำไรขั้นต้นยังต่างจาก อัตรากำไรส่วนเกิน (Contribution Margin) ที่ใช้คำนวณจุดคุ้มทุน เพราะกำไรส่วนเกินหักเฉพาะต้นทุนผันแปร ส่วนต้นทุนขายอาจมีต้นทุนคงที่ปนอยู่ เช่น ค่าเสื่อมเครื่องจักรในโรงงาน ดูวิธีแยกได้ที่ ต้นทุนคงที่ ต้นทุนผันแปร คืออะไร

ลดราคาแล้วต้องขายเพิ่มเท่าไร

โปรโมชันลดราคากินอัตรากำไรขั้นต้นโดยตรง เพราะต้นทุนสินค้าไม่ได้ลดตาม สินค้าต้นทุน 60 บาท ขาย 100 บาท (อัตรากำไรขั้นต้น 40%) ถ้าลด 10% เหลือ 90 บาท กำไรต่อชิ้นจะลดจาก 40 เหลือ 30 บาท ต้องขายเพิ่มจาก 3 ชิ้นเป็น 4 ชิ้นจึงได้กำไรขั้นต้นเท่าเดิม หรือเพิ่มขึ้น 33.3%

ภาพประกอบผลของการลดราคา: ฝั่งซ้ายสามกองเหรียญกองละสี่เหรียญ ฝั่งขวาป้ายราคาลดลงและต้องขายสี่กองกองละสามเหรียญจึงได้กำไรเท่าเดิม
อัตรากำไรขั้นต้น 40% ถ้าลดราคา 10% กำไรต่อชิ้นลดจาก 40 เหลือ 30 บาท ต้องขายเพิ่มจาก 3 เป็น 4 ชิ้น หรือ 33.3% จึงได้กำไรขั้นต้นเท่าเดิม

ยอดขาย (ชิ้น) ที่ต้องเพิ่ม = อัตรากำไรขั้นต้นเดิม ÷ (อัตรากำไรขั้นต้นเดิม − % ส่วนลด) − 1

อัตรากำไรขั้นต้นเดิมลด 10% ต้องขายเพิ่มลด 20% ต้องขายเพิ่ม
30%50%200%
40%33.3%100%
50%25%66.7%

ตารางนี้ชี้ว่าธุรกิจที่มีอัตรากำไรขั้นต้นบางยิ่งเสี่ยงกับการลดราคา ร้านที่มีอัตรากำไรขั้นต้น 30% ถ้าลด 20% ต้องขายได้เป็น 3 เท่าของเดิมจึงจะได้กำไรขั้นต้นเท่าเดิม ก่อนจัดโปรจึงควรเทียบกับตารางนี้ทุกครั้ง และพิจารณาทางเลือกอื่น เช่น แถมสินค้าต้นทุนต่ำ หรือขายเป็นชุด

อัตรากำไรขั้นต้นเท่าไรถึงดี

ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ได้ทุกธุรกิจ เพราะโครงสร้างต้นทุนต่างกันมาก ข้อมูลของ Aswath Damodaran มหาวิทยาลัยนิวยอร์ก (NYU Stern) ซึ่งรวบรวมจากบริษัทจดทะเบียนในสหรัฐฯ ณ มกราคม 2569 แสดงให้เห็นความต่างดังนี้ (อัตรากำไรสุทธิตามหน้าข้อมูล Price/Sales ของ Damodaran ส่วนอัตรากำไรขั้นต้นตามที่ Christophe Olivier Consulting คัดลอกจากชุดข้อมูล margins ของ Damodaran)

อุตสาหกรรม (สหรัฐฯ)อัตรากำไรขั้นต้นอัตรากำไรสุทธิ
ซอฟต์แวร์71.72%25.49%
โรงแรมและคาสิโน60.85%10.38%
เครื่องแต่งกาย56.88%3.85%
ค้าปลีกทั่วไป33.18%5.61%
ร้านอาหาร32.24%9.37%
ค้าปลีกอาหารและซูเปอร์มาร์เก็ต26.31%1.32%
วัสดุก่อสร้าง30.94%7.42%
แปรรูปอาหาร23.23%2.82%
ชิ้นส่วนยานยนต์15.84%0.72%
ภาพรวมตลาด37.76%9.74%

ข้อสังเกตจากตารางนี้

  • อัตรากำไรขั้นต้นสูงไม่ได้แปลว่ากำไรสุทธิสูง กลุ่มเครื่องแต่งกายมีอัตรากำไรขั้นต้นเกือบ 57% แต่กำไรสุทธิไม่ถึง 4% ส่วนต่างนี้มักมาจากค่าการตลาด ค่าหน้าร้าน และสินค้าค้างสต๊อก
  • ธุรกิจอัตรากำไรขั้นต้นบางอยู่ได้ด้วยปริมาณ เช่น ซูเปอร์มาร์เก็ตและชิ้นส่วนยานยนต์ แต่ทนต่อการลดราคาหรือต้นทุนขึ้นได้น้อย
  • ตัวเลขเป็นของบริษัทขนาดใหญ่ในสหรัฐฯ และแต่ละบริษัทนับต้นทุนขายต่างกัน SME ไทยจึงควรใช้เป็นภาพกว้าง แล้วเทียบกับตัวเองย้อนหลังและคู่แข่งในตลาดเดียวกันเป็นหลัก

วิธีเพิ่มอัตรากำไรขั้นต้น

  1. ทบทวนราคาขาย ตั้งราคาจากอัตรากำไรขั้นต้นเป้าหมายด้วยสูตร ต้นทุน ÷ (1 − Margin) ไม่ใช่บวกเปอร์เซ็นต์จากทุน
  2. ต่อรองต้นทุนซื้อ สั่งรวมล็อตใหญ่ขึ้นเพื่อขอส่วนลดตามปริมาณ หรือหาซัพพลายเออร์สำรองไว้เทียบราคา
  3. ปรับสัดส่วนสินค้า วัดอัตรากำไรขั้นต้นรายสินค้า แล้วดันสินค้าที่มีอัตราสูงให้ขายมากขึ้น
  4. ลดของเสียและสินค้าตกรุ่น สินค้าที่ต้องขายล้างสต๊อกคือกำไรขั้นต้นที่หายไป
  5. ลดการพึ่งส่วนลด ใช้ของแถมหรือชุดสินค้าแทนการลดราคาตรง
  6. เพิ่มมูลค่า บริการติดตั้ง รับประกัน หรือบรรจุภัณฑ์ที่ทำให้ลูกค้ายอมจ่ายเพิ่ม

กำไรขั้นต้นที่ดียังต้องกลายเป็นเงินสดด้วย ถ้าขายเชื่อนานหรือสต๊อกจม เงินอาจขาดมือแม้ตัวเลขกำไรสวย อ่านต่อที่ กระแสเงินสด คืออะไร

สรุป

อัตรากำไรขั้นต้น คือ (ยอดขาย − ต้นทุนขาย) ÷ ยอดขาย บอกว่าราคาขายครอบคลุมต้นทุนสินค้าได้ดีแค่ไหน สิ่งที่ต้องจำคือ Markup จากต้นทุนไม่เท่ากับ Margin ตั้งราคาให้ใช้สูตร ต้นทุน ÷ (1 − Margin) และก่อนลดราคาให้คำนวณว่าต้องขายเพิ่มเท่าไร ใช้ค่าเฉลี่ยอุตสาหกรรมเป็นภาพกว้าง แต่ตัวเลขที่สำคัญที่สุดคือแนวโน้มของธุรกิจเราเองเดือนต่อเดือน

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

อัตรากำไรขั้นต้นติดลบแปลว่าอะไร

แปลว่าขายต่ำกว่าต้นทุนสินค้า ยิ่งขายยิ่งขาดทุน ยังไม่นับค่าใช้จ่ายอื่น สาเหตุที่พบบ่อยคือต้นทุนวัตถุดิบขึ้นแต่ยังไม่ปรับราคา ลดราคาล้างสต๊อก หรือบันทึกต้นทุนขายผิดงวด

อัตรากำไรขั้นต้นคำนวณจากราคารวม VAT หรือไม่รวม

ใช้ราคาไม่รวม VAT ทั้งยอดขายและต้นทุน ถ้ากิจการจด VAT ภาษีที่เก็บจากลูกค้าไม่ใช่รายได้ของกิจการ ถ้านำราคารวม VAT มาคิด อัตรากำไรขั้นต้นจะสูงเกินจริง

ขายบนแพลตฟอร์มออนไลน์ ค่าคอมมิชชันนับเป็นต้นทุนขายไหม

ส่วนใหญ่นับเป็นค่าใช้จ่ายในการขาย ไม่ใช่ต้นทุนขาย แต่ควรคำนวณ "กำไรหลังค่าแพลตฟอร์ม" แยกไว้อีกตัว เพราะค่าคอมมิชชันและค่าธรรมเนียมชำระเงินรวมกันอาจกินกำไรขั้นต้นไปมาก

ควรดูอัตรากำไรขั้นต้นบ่อยแค่ไหน

อย่างน้อยเดือนละครั้งในภาพรวม และทุกครั้งที่ต้นทุนวัตถุดิบหรือราคาซื้อเปลี่ยน ถ้ามีสินค้าหลายรายการ ให้ดูรายสินค้าหรือรายหมวดด้วย เพราะอัตราภาพรวมอาจซ่อนสินค้าที่ขาดทุนไว้

แหล่งอ้างอิง

  1. Price and Value to Sales Ratios and Margins by Industry Sector (US), January 2026 – Aswath Damodaran, NYU Stern
  2. Profit Margin คืออะไร? รู้จัก 3 อัตรากำไรที่นักลงทุนมือใหม่ต้องเข้าใจ – บล.หยวนต้า (LINE TODAY)
  3. Operating and Profit Margin by Industry: 2026 Data – Christophe Olivier Consulting
Submit your news

มีข่าวขององค์กรที่อยากเล่าไหม?

ส่งข่าวประชาสัมพันธ์หรือแถลงการณ์ขององค์กรมาที่ bizzenter ทีมงานจะอ่านทวนและเผยแพร่บนหน้าเว็บถาวรที่ค้นเจอได้บน Google