สรุปกฎหมายแรงงานในไทย ฉบับนายจ้างและ HR อัปเดต 2569: ค่าจ้าง วันลา ค่าชดเชย ประกันสังคม

สรุปกฎหมายแรงงานในไทย ที่นายจ้างและฝ่ายบุคคลต้องรู้ มีการเปลี่ยนแปลงสำคัญหลายเรื่องในช่วงปี 2568–2569 ทั้งวันลาคลอดที่เพิ่มเป็น 120 วัน สิทธิลาของคู่สมรส เพดานเงินสมทบประกันสังคมที่ปรับขึ้นเป็นครั้งแรกในรอบหลายสิบปี และการบังคับใช้กองทุนสงเคราะห์ลูกจ้างกับกิจการที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 10 คน บทความนี้สรุปทุกเรื่องที่ SME ต้องปฏิบัติ เพื่อป้องกันข้อพิพาทแรงงานและค่าปรับที่ไม่จำเป็น

กฎหมายแรงงานหลักที่นายจ้างต้องรู้

เวลาทำงาน เวลาพัก และวันหยุด

• เวลาทำงานปกติ ไม่เกิน 8 ชั่วโมงต่อวัน และไม่เกิน 48 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ สำหรับงานที่อาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพ ไม่เกิน 7 ชั่วโมงต่อวัน และ 42 ชั่วโมงต่อสัปดาห์
• เวลาพัก ไม่น้อยกว่า 1 ชั่วโมงต่อวัน หลังจากทำงานมาแล้วไม่เกิน 5 ชั่วโมงติดต่อกัน
• วันหยุดประจำสัปดาห์ ไม่น้อยกว่า 1 วันต่อสัปดาห์
• วันหยุดตามประเพณี ไม่น้อยกว่า 13 วันต่อปี รวมวันแรงงานแห่งชาติ (1 พฤษภาคม)
• วันหยุดพักผ่อนประจำปี ไม่น้อยกว่า 6 วันทำงานต่อปี สำหรับลูกจ้างที่ทำงานครบ 1 ปี

ค่าล่วงเวลาและค่าทำงานในวันหยุด

การทำงานล่วงเวลาต้องได้รับความยินยอมจากลูกจ้างเป็นครั้งคราว และชั่วโมงทำงานล่วงเวลารวมกับชั่วโมงทำงานในวันหยุดต้องไม่เกิน 36 ชั่วโมงต่อสัปดาห์

สิทธิวันลาตามกฎหมาย อัปเดตล่าสุด

พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงานฉบับแก้ไขที่ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2568 และมีผลบังคับใช้ตั้งแต่ 7 ธันวาคม 2568 เพิ่มสิทธิการลาเพื่อครอบครัวอย่างมีนัยสำคัญ

ค่าจ้างขั้นต่ำปี 2569

ค่าจ้างขั้นต่ำที่ใช้อยู่ในปัจจุบันเป็นอัตราตามประกาศคณะกรรมการค่าจ้าง ฉบับที่ 14 ซึ่ง มีผลตั้งแต่ 1 กรกฎาคม 2568 อยู่ระหว่าง 337–400 บาทต่อวัน แบ่งเป็น 17 อัตราตามพื้นที่

• 400 บาทต่อวัน ได้แก่ กรุงเทพมหานคร ชลบุรี ระยอง ฉะเชิงเทรา ภูเก็ต และเกาะสมุย (สุราษฎร์ธานี) รวมถึงกิจการโรงแรมและสถานบริการบางประเภทตามที่ประกาศกำหนด
• จังหวัดอื่น ได้รับอัตราตามที่ประกาศกำหนด ลดหลั่นลงไปจนถึง 337 บาท

ในปี 2569 คณะกรรมการค่าจ้างยังไม่ได้ปรับอัตราใหม่ และอยู่ระหว่างพิจารณาค่าจ้างขั้นต่ำสำหรับปี 2570 นายจ้างควรติดตามประกาศอย่างใกล้ชิด เพราะการจ่ายต่ำกว่าอัตราขั้นต่ำมีโทษทั้งจำและปรับ

ค่าชดเชยเมื่อเลิกจ้าง

เมื่อนายจ้างเลิกจ้างโดยลูกจ้างไม่ได้กระทำความผิดร้ายแรงตามที่กฎหมายกำหนด ต้องจ่ายค่าชดเชยตามอายุงาน

นอกจากค่าชดเชยแล้ว นายจ้างต้อง บอกกล่าวล่วงหน้าอย่างน้อย 1 งวดการจ่ายค่าจ้าง หรือจ่ายค่าจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า และจ่ายค่าจ้างสำหรับวันหยุดพักผ่อนประจำปีที่ลูกจ้างยังไม่ได้ใช้ การเกษียณอายุถือเป็นการเลิกจ้างที่ต้องจ่ายค่าชดเชยเช่นกัน ส่วนช่วงทดลองงานนั้น กฎหมายนับอายุงานตั้งแต่วันแรกที่เริ่มงาน หากเลิกจ้างเมื่อทำงานครบ 120 วันแล้วก็ต้องจ่ายค่าชดเชย

ประกันสังคม กองทุนเงินทดแทน และกองทุนสงเคราะห์ลูกจ้าง

ประกันสังคม (มาตรา 33)

นายจ้างและลูกจ้างจ่ายเงินสมทบฝ่ายละ 5% ของค่าจ้าง โดยตั้งแต่ 1 มกราคม 2569 ปรับฐานค่าจ้างสูงสุดเป็นขั้นบันได

นายจ้างต้องขึ้นทะเบียนนายจ้างและลูกจ้างภายใน 30 วันนับจากวันที่มีลูกจ้าง และนำส่งเงินสมทบภายในวันที่ 15 ของเดือนถัดไป

กองทุนเงินทดแทน

นายจ้างเป็นผู้จ่ายเงินสมทบฝ่ายเดียว ตามอัตราความเสี่ยงของประเภทกิจการ เพื่อคุ้มครองลูกจ้างที่ประสบอันตราย เจ็บป่วย หรือเสียชีวิตจากการทำงาน

กองทุนสงเคราะห์ลูกจ้าง

บังคับใช้กับกิจการที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 10 คนขึ้นไปและไม่มีกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ (หรือมีแต่ลูกจ้างบางส่วนยังไม่ได้เป็นสมาชิก) นายจ้างและลูกจ้างจ่ายสมทบฝ่ายละ 0.25% ของค่าจ้าง ตั้งแต่ 1 ตุลาคม 2569 ถึง 30 กันยายน 2574 และเพิ่มเป็นฝ่ายละ 0.5% ตั้งแต่ 1 ตุลาคม 2574

หน้าที่อื่นของนายจ้างที่มักถูกมองข้าม

• ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน กิจการที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 10 คนขึ้นไปต้องจัดทำเป็นภาษาไทยและประกาศใช้ภายใน 15 วันนับจากวันที่มีลูกจ้างครบ 10 คน
• ทะเบียนลูกจ้างและเอกสารการจ่ายค่าจ้าง ต้องจัดทำและเก็บรักษาไว้ให้ตรวจสอบได้
• การจ่ายค่าจ้าง ต้องจ่ายเป็นเงินตราไทย อย่างน้อยเดือนละครั้ง และหักค่าจ้างได้เฉพาะกรณีที่กฎหมายอนุญาต
• ลูกจ้างหญิงมีครรภ์ ห้ามทำงานในช่วง 22.00–06.00 น. ห้ามทำงานล่วงเวลาและในวันหยุด และห้ามเลิกจ้างเพราะเหตุมีครรภ์
• แรงงานเด็ก ห้ามจ้างเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปี และการจ้างเด็กอายุ 15–18 ปีมีข้อจำกัดเรื่องประเภทงานและเวลาทำงาน
• แรงงานต่างด้าว ต้องมีใบอนุญาตทำงานตามประเภทงานที่อนุญาต
• ข้อมูลส่วนบุคคลของพนักงาน ต้องเก็บและใช้ตามหลัก PDPA เช่น แจ้งวัตถุประสงค์และรักษาความปลอดภัยของข้อมูล
• ภาษีหัก ณ ที่จ่ายจากเงินเดือน ต้องยื่น ภ.ง.ด.1 ทุกเดือน ดูปฏิทินภาษีได้ที่ บัญชีบริษัท คืออะไร

เช็กลิสต์ HR สำหรับ SME ปี 2569

1. ตรวจสอบค่าจ้างของลูกจ้างทุกคนไม่ต่ำกว่าอัตราขั้นต่ำในพื้นที่
2. อัปเดตข้อบังคับการทำงานให้รองรับลาคลอด 120 วัน การลาของคู่สมรส และการลาดูแลบุตร
3. ปรับระบบเงินเดือนให้คำนวณเงินสมทบประกันสังคมตามเพดานใหม่ 17,500 บาท
4. ตรวจสอบว่ากิจการต้องสมทบกองทุนสงเคราะห์ลูกจ้างตั้งแต่ 1 ตุลาคม 2569 หรือไม่
5. ทำสัญญาจ้างเป็นลายลักษณ์อักษร ระบุตำแหน่ง ค่าจ้าง สวัสดิการ และเงื่อนไขทดลองงาน
6. บันทึกเวลาทำงานและการทำงานล่วงเวลาให้ครบถ้วน
7. ตั้งงบประมาณสำรองสำหรับค่าชดเชยของพนักงานที่อายุงานสูง
8. วางนโยบายความเป็นส่วนตัวของข้อมูลพนักงานตาม PDPA

สรุป

กฎหมายแรงงานในไทยกำหนดมาตรฐานขั้นต่ำที่นายจ้างต้องปฏิบัติ ทั้งเวลาทำงาน ค่าจ้าง วันลา ค่าชดเชย และสวัสดิการผ่านกองทุนต่างๆ การเปลี่ยนแปลงในปี 2568–2569 ทำให้ต้นทุนแรงงานของ SME เพิ่มขึ้นจากทั้งวันลาที่มากขึ้นและเงินสมทบที่สูงขึ้น จึงควรวางแผนงบประมาณบุคลากรล่วงหน้า และตรวจสอบนโยบาย HR ให้เป็นปัจจุบันอยู่เสมอ สำหรับผู้ที่กำลังเริ่มจ้างพนักงานคนแรก อ่านขั้นตอนที่เกี่ยวข้องได้ใน อยากเริ่มต้นธุรกิจต้องทำอย่างไร

แหล่งอ้างอิง

• กระทรวงแรงงาน: 120-Day Maternity Leave Law Now In Force
• กระทรวงแรงงาน: สิทธิตามกฎหมายแรงงาน
• กระทรวงแรงงาน: อัตราค่าจ้างขั้นต่ำ
• Thai PBS / LINE Today: บอร์ดค่าจ้างยังไม่เคาะปรับขึ้นค่าจ้างขั้นต่ำรอบใหม่
• กรุงศรี: สรุปปรับขึ้นเงินสมทบประกันสังคม ปี 2569
• กรุงเทพธุรกิจ: กองทุนสงเคราะห์ลูกจ้าง เริ่มส่งเงินตุลาคม 2569