ภาษีธุรกิจเฉพาะ คืออะไร ใครบ้างต้องเสียภาษี คำนวณอย่างไร

ภาษีธุรกิจเฉพาะ เป็นภาษีที่หลายคนรู้จักครั้งแรกตอนขายบ้านหรือคอนโด แล้วพบว่าต้องจ่ายภาษีที่กรมที่ดินสูงกว่าที่คิด แต่ความจริงภาษีตัวนี้ครอบคลุมกว้างกว่านั้นมาก ทั้งธนาคาร ธุรกิจปล่อยสินเชื่อ ประกันชีวิต โรงรับจำนำ ไปจนถึงบริษัทที่ซื้อขายที่ดินเป็นทางค้า บทความนี้สรุปให้ครบว่าภาษีธุรกิจเฉพาะคืออะไร ใครต้องเสีย อัตราเท่าไร คำนวณอย่างไร และกรณีไหนได้รับยกเว้น เพื่อให้เจ้าของธุรกิจและผู้ที่กำลังจะขายอสังหาริมทรัพย์วางแผนภาษีได้ถูกต้องตั้งแต่ต้น

ภาษีธุรกิจเฉพาะ คืออะไร

ภาษีธุรกิจเฉพาะ (Specific Business Tax หรือ SBT) คือภาษีทางอ้อมที่กรมสรรพากรจัดเก็บจาก กิจการบางประเภทที่กฎหมายกำหนดไว้เป็นการเฉพาะ ตามประมวลรัษฎากร มาตรา 91 เป็นต้นไป กิจการกลุ่มนี้ส่วนใหญ่มีลักษณะเป็นธุรกิจการเงินหรือธุรกิจที่คำนวณภาษีมูลค่าเพิ่มได้ยาก รัฐจึงเลือกเก็บภาษีจาก "รายรับ" แทนการเก็บจากมูลค่าที่เพิ่มขึ้นแบบ VAT

จุดสำคัญที่ต้องจำคือ ภาษีธุรกิจเฉพาะ คำนวณจากรายรับก่อนหักรายจ่ายใดๆ ต่อให้กิจการขาดทุนก็ยังต้องเสีย และรายรับส่วนที่เสียภาษีธุรกิจเฉพาะแล้ว จะไม่ต้องเสียภาษีมูลค่าเพิ่มซ้ำอีก

ภาษีธุรกิจเฉพาะ ต่างจาก VAT อย่างไร

ประเด็น	ภาษีธุรกิจเฉพาะ (SBT)	ภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT)
ผู้ที่ต้องเสีย	เฉพาะกิจการที่กฎหมายระบุ	ผู้ขายสินค้า/บริการที่รายรับเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี
ฐานภาษี	รายรับก่อนหักรายจ่าย	มูลค่าสินค้าหรือบริการ
อัตรา	0.01%–3% (บวกภาษีท้องถิ่น 10% ของภาษี)	7% (อัตราลดชั่วคราวถึง 30 ก.ย. 2570)
เครดิตภาษี	ไม่มีภาษีซื้อมาหักได้	นำภาษีซื้อมาหักภาษีขายได้
แบบที่ใช้ยื่น	ภ.ธ.40	ภ.พ.30

กิจการไหนบ้างที่ต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะ

ตามประมวลรัษฎากร กิจการที่อยู่ในข่ายต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะ มีดังนี้

การธนาคาร ตามกฎหมายว่าด้วยการธนาคารพาณิชย์ หรือกฎหมายเฉพาะ
ธุรกิจเงินทุน ธุรกิจหลักทรัพย์ และธุรกิจเครดิตฟองซิเอร์
การรับประกันชีวิต ตามกฎหมายว่าด้วยการประกันชีวิต
การรับจำนำ ตามกฎหมายว่าด้วยโรงรับจำนำ
การประกอบกิจการโดยปกติเยี่ยงธนาคารพาณิชย์ เช่น บริษัทที่ปล่อยกู้ให้ดอกเบี้ยเป็นปกติธุระ บริษัทลีสซิ่ง เช่าซื้อ หรือการให้กู้ยืมแก่บริษัทในเครือที่ทำเป็นประจำ
การขายอสังหาริมทรัพย์เป็นทางค้าหรือหากำไร ไม่ว่าจะได้มาด้วยวิธีใด
การขายหลักทรัพย์ในตลาดหลักทรัพย์ หรือที่เรียกกันว่า "ภาษีขายหุ้น" ซึ่งเริ่มจัดเก็บจริงตั้งแต่ปี 2566 โดยโบรกเกอร์เป็นผู้หักและนำส่งแทนนักลงทุน
การขายคืนหลักทรัพย์ตามสัญญาขายคืน (Repo)
ธุรกิจแฟคตอริง (Factoring)
กิจการอื่นที่กำหนดเพิ่มเติมโดยพระราชกฤษฎีกา

ข้อสังเกตสำหรับเจ้าของ SME: หากบริษัทของคุณให้เงินกู้ยืมกับกรรมการหรือบริษัทในเครือแล้วคิดดอกเบี้ยเป็นประจำ รายได้ดอกเบี้ยนั้นอาจถูกตีความว่าเป็น "การประกอบกิจการเยี่ยงธนาคารพาณิชย์" และต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะด้วย ควรปรึกษาผู้ทำบัญชีก่อนทำสัญญากู้ยืมระหว่างกัน

อัตราภาษีธุรกิจเฉพาะ ล่าสุด

อัตราภาษีธุรกิจเฉพาะแบ่งตามประเภทกิจการ และทุกอัตราต้องบวก ภาษีท้องถิ่นอีก 10% ของภาษีธุรกิจเฉพาะที่ต้องชำระ ตัวเลขที่ผู้เสียภาษีจ่ายจริงจึงสูงกว่าอัตราตามกฎหมายเล็กน้อย

ประเภทกิจการ	อัตราตามกฎหมาย	รวมภาษีท้องถิ่น (จ่ายจริง)
ธนาคาร ธุรกิจเงินทุน หลักทรัพย์ เครดิตฟองซิเอร์ (ดอกเบี้ย ส่วนลด ค่าธรรมเนียม กำไรจากการแลกเปลี่ยนเงินตรา)	3.0%	3.3%
รายรับของกิจการบางประเภทตามพระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 469)	0.01%	0.011%
ประกันชีวิต (ดอกเบี้ย ค่าธรรมเนียม)	2.5%	2.75%
โรงรับจำนำ (ดอกเบี้ย ค่าธรรมเนียม เงินที่ได้จากการขายของหลุดจำนำ)	2.5%	2.75%
ประกอบกิจการเยี่ยงธนาคารพาณิชย์	3.0%	3.3%
ขายอสังหาริมทรัพย์เป็นทางค้าหรือหากำไร	3.0%	3.3%
ขายหลักทรัพย์ในตลาดหลักทรัพย์ (ภาษีขายหุ้น)	0.1%	0.11%
ขายคืนหลักทรัพย์ตามสัญญาขายคืน	3.0%	3.3%
แฟคตอริง	3.0%	3.3%

ภาษีธุรกิจเฉพาะ ขายบ้าน-ที่ดิน-คอนโด ต้องรู้อะไรบ้าง

กรณีที่คนทั่วไปเจอบ่อยที่สุดคือการขายอสังหาริมทรัพย์ ทั้งในนามบุคคลธรรมดาและนิติบุคคล หลักการสำคัญมีดังนี้

ภาพประกอบการขายบ้านและที่ดิน: บ้านพร้อมกุญแจ และปฏิทินที่ไฮไลต์ระยะเวลาถือครองหลายปี — การขายอสังหาริมทรัพย์จะเสียภาษีธุรกิจเฉพาะหรือไม่ ขึ้นกับระยะเวลาถือครองและการมีชื่อในทะเบียนบ้าน

ฐานภาษีใช้ราคาที่สูงกว่า

ภาษีธุรกิจเฉพาะสำหรับอสังหาริมทรัพย์ คำนวณจาก ราคาซื้อขายจริง หรือราคาประเมินของกรมธนารักษ์ แล้วแต่ราคาไหนสูงกว่า และชำระที่สำนักงานที่ดินในวันจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ ไม่ต้องยื่นแบบ ภ.ธ.40 แยกต่างหาก (กรณีบุคคลธรรมดา)

กรณีบุคคลธรรมดาที่ต้องเสีย

บุคคลธรรมดาที่ขายอสังหาริมทรัพย์ ภายใน 5 ปีนับจากวันที่ได้มา ถือว่าขายเป็นทางค้าหรือหากำไร และต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะ 3.3%

กรณีที่ได้รับยกเว้น

ถือครองอสังหาริมทรัพย์ เกิน 5 ปี นับจากวันที่ได้มา
ขายอสังหาริมทรัพย์ที่ใช้เป็นที่อยู่อาศัยหลัก และ มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านหลังนั้นไม่น้อยกว่า 1 ปี นับจากวันที่ได้มา
ได้อสังหาริมทรัพย์มาโดย ทางมรดก (กรณีบุคคลธรรมดา)
ถูกเวนคืนตามกฎหมาย
โอนให้บุตรชอบด้วยกฎหมายโดยไม่มีค่าตอบแทน (ไม่รวมบุตรบุญธรรม)

เมื่อได้รับยกเว้นภาษีธุรกิจเฉพาะแล้ว ผู้ขายจะต้องเสีย อากรแสตมป์ 0.5% ของราคาขายหรือราคาประเมินที่สูงกว่าแทน โดยไม่ต้องเสียซ้ำกัน

กรณีนิติบุคคลขายอสังหาริมทรัพย์

บริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลที่ขายอสังหาริมทรัพย์ โดยทั่วไปถือว่าเป็นการขายเป็นทางค้าหรือหากำไร ต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะ 3.3% ไม่ว่าจะถือครองนานแค่ไหน ยกเว้นกรณีเฉพาะที่กฎหมายกำหนด เช่น การโอนเพื่อปรับโครงสร้างกิจการตามหลักเกณฑ์ของกรมสรรพากร นอกจากนี้ยังต้องถูกหักภาษี ณ ที่จ่าย 1% และนำกำไรไปรวมคำนวณ ภาษีเงินได้นิติบุคคล ปลายปีด้วย

วิธีคำนวณภาษีธุรกิจเฉพาะ พร้อมตัวอย่าง

สูตรพื้นฐานคือ

ภาษีธุรกิจเฉพาะ = ฐานภาษี × อัตราภาษี และ ภาษีท้องถิ่น = ภาษีธุรกิจเฉพาะ × 10%

ภาพประกอบการคำนวณภาษีธุรกิจเฉพาะ: เครื่องคิดเลข ใบเสร็จรายรับ และกองเหรียญ — ภาษีธุรกิจเฉพาะคำนวณจากรายรับก่อนหักรายจ่าย แล้วบวกภาษีท้องถิ่นอีก 10% ของภาษีที่ต้องชำระ

ตัวอย่างที่ 1: ขายคอนโดที่ถือครองมา 2 ปี

นาย ก. ซื้อคอนโดเมื่อ 2 ปีก่อนและไม่ได้ย้ายชื่อเข้าทะเบียนบ้าน ขายต่อในราคา 4,000,000 บาท ราคาประเมินของกรมธนารักษ์ 3,500,000 บาท

ฐานภาษี = 4,000,000 บาท (ใช้ราคาที่สูงกว่า)
ภาษีธุรกิจเฉพาะ 3% = 120,000 บาท
ภาษีท้องถิ่น 10% ของภาษี = 12,000 บาท
รวมจ่าย 132,000 บาท (เทียบกับอากรแสตมป์ 0.5% ที่จะจ่ายเพียง 20,000 บาท หากได้รับยกเว้น)

ตัวอย่างนี้ชี้ให้เห็นว่า การย้ายชื่อเข้าทะเบียนบ้านให้ครบ 1 ปีก่อนขาย ช่วยประหยัดภาษีได้กว่าแสนบาท

ตัวอย่างที่ 2: บริษัทปล่อยสินเชื่อ

บริษัท ข. ประกอบธุรกิจให้กู้ยืมเงินแก่ผู้ประกอบการ มีรายได้ดอกเบี้ยเดือนกันยายน 1,000,000 บาท

ภาษีธุรกิจเฉพาะ 3% = 30,000 บาท
ภาษีท้องถิ่น = 3,000 บาท
ยื่น ภ.ธ.40 และชำระ 33,000 บาท ภายในวันที่ 15 ตุลาคม

การจดทะเบียนและยื่นแบบ ภ.ธ.40

ผู้ประกอบกิจการที่ต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะ (ยกเว้นกรณีขายอสังหาริมทรัพย์ครั้งคราวของบุคคลธรรมดา) มีหน้าที่ดังนี้

จดทะเบียนภาษีธุรกิจเฉพาะ (แบบ ภ.ธ.01) ภายใน 30 วันนับจากวันที่เริ่มประกอบกิจการ
ยื่นแบบ ภ.ธ.40 เป็นรายเดือน ภายในวันที่ 15 ของเดือนถัดไป แม้เดือนนั้นจะไม่มีรายรับก็ต้องยื่น
ยื่นผ่านอินเทอร์เน็ต ที่เว็บไซต์กรมสรรพากรได้ โดยต้องลงทะเบียนใช้ระบบก่อน หากวันที่ 15 ตรงกับวันหยุดราชการ ให้ยื่นได้ภายในวันทำการถัดไป
บันทึกรายรับให้ครบถ้วน และเก็บเอกสารประกอบไว้ตรวจสอบ

บทลงโทษเมื่อยื่นช้าหรือไม่ยื่น

เงินเพิ่ม 1.5% ต่อเดือน ของภาษีที่ต้องชำระ (เศษของเดือนนับเป็นหนึ่งเดือน) แต่ไม่เกินจำนวนภาษีที่ต้องชำระ
เบี้ยปรับ 1–2 เท่าของภาษีที่ต้องชำระ ขึ้นอยู่กับกรณี และอาจขอลดได้ตามระเบียบกรมสรรพากร
โทษอาญา กรณีจงใจไม่ยื่นแบบเพื่อหลีกเลี่ยงภาษี

5 ข้อผิดพลาดเรื่องภาษีธุรกิจเฉพาะที่พบบ่อย

นับระยะถือครองผิด ระยะ 5 ปีนับจากวันที่ได้กรรมสิทธิ์ตามโฉนด ไม่ใช่วันทำสัญญาจะซื้อจะขาย
ย้ายชื่อเข้าทะเบียนบ้านไม่ทัน สิทธิยกเว้นต้องมีชื่อครบ 1 ปีก่อนวันโอน
คิดว่าขาดทุนแล้วไม่ต้องเสีย ภาษีธุรกิจเฉพาะคิดจากรายรับ ไม่ใช่กำไร
ลืมรายได้ดอกเบี้ยรับระหว่างบริษัทในเครือ ซึ่งอาจเข้าข่ายกิจการเยี่ยงธนาคารพาณิชย์
ไม่ยื่นแบบในเดือนที่ไม่มีรายรับ กิจการที่จดทะเบียนแล้วต้องยื่น ภ.ธ.40 ทุกเดือน

สรุป

ภาษีธุรกิจเฉพาะเป็นภาษีที่คำนวณไม่ยาก แต่ผิดพลาดได้ง่ายหากไม่เข้าใจเงื่อนไข โดยเฉพาะเรื่องระยะเวลาถือครองอสังหาริมทรัพย์และการตีความกิจการเยี่ยงธนาคารพาณิชย์ สำหรับผู้ประกอบการ การวางระบบบัญชีให้แยกรายรับที่ต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะออกจากรายรับที่ต้องเสีย VAT ตั้งแต่ต้น จะช่วยลดความเสี่ยงได้มาก อ่านต่อเรื่อง บัญชีบริษัท คืออะไร เพื่อวางระบบบัญชีให้รองรับภาษีทุกประเภท

บทความนี้จัดทำเพื่อให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางภาษีเฉพาะกรณี อัตราและเงื่อนไขอาจเปลี่ยนแปลงตามประกาศกรมสรรพากร ควรตรวจสอบกับกรมสรรพากร (โทร 1161) หรือผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีก่อนตัดสินใจ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ภาษีธุรกิจเฉพาะ 3.3% คิดจากอะไร

คิดจากรายรับก่อนหักรายจ่าย สำหรับการขายอสังหาริมทรัพย์ใช้ราคาขายจริงหรือราคาประเมินของกรมธนารักษ์ แล้วแต่ราคาไหนสูงกว่า อัตรา 3% บวกภาษีท้องถิ่นอีก 10% ของภาษี รวมเป็น 3.3%

ขายบ้านกี่ปีถึงไม่ต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะ

บุคคลธรรมดาที่ถือครองเกิน 5 ปี หรือมีชื่อในทะเบียนบ้านหลังนั้นไม่น้อยกว่า 1 ปี ได้รับยกเว้นภาษีธุรกิจเฉพาะ แต่ต้องเสียอากรแสตมป์ 0.5% แทน

ภาษีธุรกิจเฉพาะกับอากรแสตมป์ ต้องจ่ายทั้งสองอย่างไหม

ไม่ต้อง หากต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะแล้วจะได้รับยกเว้นอากรแสตมป์ และหากได้รับยกเว้นภาษีธุรกิจเฉพาะจึงจะเสียอากรแสตมป์ 0.5% แทน

ภ.ธ.40 ต้องยื่นเมื่อไร

ยื่นเป็นรายเดือนภายในวันที่ 15 ของเดือนถัดไป แม้เดือนนั้นจะไม่มีรายรับก็ต้องยื่น โดยยื่นผ่านเว็บไซต์กรมสรรพากรได้

ภาษีธุรกิจเฉพาะ คืออะไร ใครต้องเสีย อัตราเท่าไร พร้อมวิธีคำนวณ ฉบับเข้าใจง่าย

Executive Summary / สาระสำคัญสำหรับผู้บริหาร