ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก
อุตสาหกรรม & การผลิตบทวิเคราะห์โดยกองบรรณาธิการ

นิคมอุตสาหกรรม คืออะไร? ต่างจากเขตประกอบการยังไง ตั้งโรงงานที่ไหนคุ้ม

ภาพปกบทความ "นิคมอุตสาหกรรม คืออะไร?" ต่างจากเขตประกอบการอย่างไร — ภาพประกอบนิคมอุตสาหกรรม: แผนที่ผังถนน โรงงานหลายหลัง หมุดตำแหน่งที่ตั้ง และสายไฟฟ้ากับหยดน้ำแทนสาธารณูปโภค
สารบัญเนื้อหา11 หัวข้อ · อ่าน 8 นาที

Key Takeaways

3 ประเด็น
  1. ชื่อ "นิคมอุตสาหกรรม" สงวนไว้ตามกฎหมาย นิคมอุตสาหกรรมจัดตั้งตาม พ.ร.บ.การนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2522 โดย กนอ. ทำเองหรือร่วมกับเอกชน แบ่งเป็นเขตอุตสาหกรรมทั่วไปกับเขตประกอบการเสรี
  2. เขตประกอบการเสรีเหมาะกับผู้ส่งออก ของที่นำเข้าเขตประกอบการเสรี เช่น เครื่องจักรและวัตถุดิบ ได้ยกเว้นอากรขาเข้า ภาษีมูลค่าเพิ่ม และภาษีสรรพสามิต แต่ถ้านำออกไปขายในประเทศต้องเสียภาษีตามอัตราวันที่นำออก
  3. เขตประกอบการและสวนอุตสาหกรรมไม่ใช่นิคม เขตประกอบการอุตสาหกรรมเป็นพื้นที่เอกชนที่กระทรวงอุตสาหกรรมประกาศตามมาตรา 30 พ.ร.บ.โรงงาน โรงงานไม่ต้องขอ ร.ง.4 แต่ยังจ่ายค่าธรรมเนียมรายปี ส่วนชื่อสวนอุตสาหกรรมบอกสถานะทางกฎหมายไม่ได้

นิคมอุตสาหกรรม คือ พื้นที่ที่จัดไว้สำหรับตั้งโรงงานและกิจการที่เกี่ยวข้อง ตามพระราชบัญญัติการนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2522 โดยการนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (กนอ.) เป็นผู้จัดตั้งเองหรือร่วมดำเนินงานกับเอกชน นิคมมีถนน ไฟฟ้า น้ำประปา ระบบบำบัดน้ำเสีย และศูนย์บริการอนุญาตต่าง ๆ พร้อมไว้ให้ ผู้ประกอบการแค่ซื้อหรือเช่าที่ดินหรือโรงงานสำเร็จรูปแล้วเริ่มผลิตได้เร็วกว่าการหาที่ดินเปล่าเอง

ปัญหาที่เจ้าของโรงงานเจอบ่อยคือ ป้ายโครงการที่ใช้คำว่า "นิคม" "เขตประกอบการ" หรือ "สวนอุตสาหกรรม" ฟังดูคล้ายกัน แต่สิทธิ ขั้นตอนอนุญาต และค่าใช้จ่ายต่างกัน บทความนี้แยกให้เห็นว่าแต่ละแบบต่างกันอย่างไร นิคมมีกี่เขต EEC เกี่ยวข้องอย่างไร และควรเลือกทำเลจากอะไร

นิคมอุตสาหกรรมมี 2 เขต

ตามมาตรา 4 ของ พ.ร.บ.การนิคมอุตสาหกรรมฯ นิคมอุตสาหกรรมหมายถึง เขตอุตสาหกรรมทั่วไป หรือ เขตประกอบการเสรี นิคมหนึ่งแห่งอาจมีทั้งสองเขตอยู่ในพื้นที่เดียวกัน

ภาพประกอบสองเขตในนิคมอุตสาหกรรม: ฝั่งซ้ายโรงงานกับรถขนส่งแทนเขตอุตสาหกรรมทั่วไป ฝั่งขวาเรือ ตู้คอนเทนเนอร์ และโล่เครื่องหมายเปอร์เซ็นต์แทนเขตประกอบการเสรีที่ได้สิทธิภาษี
เขตอุตสาหกรรมทั่วไปเหมาะกับโรงงานที่ขายในประเทศ ส่วนเขตประกอบการเสรียกเว้นอากรขาเข้า VAT และสรรพสามิตของที่นำเข้า เหมาะกับผู้ผลิตเพื่อส่งออก
ประเด็นเขตอุตสาหกรรมทั่วไป (General Industrial Zone)เขตประกอบการเสรี (Free Zone)
ใช้ทำอะไรตั้งโรงงาน บริการ และกิจการที่เกี่ยวเนื่องกับอุตสาหกรรมอุตสาหกรรม พาณิชยกรรม หรือกิจการที่เกี่ยวข้อง โดยของที่นำเข้าได้สิทธิทางภาษีเพิ่ม
สิทธิทางภาษีจากกฎหมาย กนอ.ไม่มีสิทธิภาษีพิเศษจากกฎหมาย กนอ. โดยตรงยกเว้นอากรขาเข้า ภาษีมูลค่าเพิ่ม และภาษีสรรพสามิต สำหรับเครื่องจักร วัสดุก่อสร้างโรงงาน และของที่ใช้ผลิต
ส่งออกสินค้าที่ผลิตได้ตามกฎหมายศุลกากรทั่วไปยกเว้นอากรขาออก ภาษีมูลค่าเพิ่ม และภาษีสรรพสามิต
ขายในประเทศขายได้ตามปกตินำออกจากเขตได้ แต่ต้องเสียอากรขาเข้า ภาษีมูลค่าเพิ่ม และภาษีสรรพสามิตตามอัตราวันที่นำออก
เหมาะกับโรงงานที่ขายในประเทศเป็นหลัก หรือได้สิทธิภาษีจาก BOI อยู่แล้วผู้ผลิตเพื่อส่งออก ที่นำเข้าวัตถุดิบและเครื่องจักรมาก

ข้อสังเกตของเราคือ เขตประกอบการเสรีคุ้มเมื่อสินค้าส่วนใหญ่ส่งออก ถ้าโรงงานขายในประเทศเกินครึ่ง ภาษีที่ยกเว้นตอนนำเข้าจะต้องจ่ายคืนตอนนำออก และมีงานพิธีการศุลกากรเพิ่มทุกครั้งที่นำของเข้าออก ผู้ส่งออกที่เพิ่งเริ่มควรเทียบกับสิทธิอื่นก่อน

สิทธิประโยชน์ที่ไม่ใช่ภาษีในนิคม

ไม่ว่าจะอยู่เขตไหน ผู้ประกอบการในนิคมขอสิทธิที่ไม่ใช่ภาษีจาก กนอ. ได้ ตาม พ.ร.บ.การนิคมอุตสาหกรรมฯ

  • ถือกรรมสิทธิ์ที่ดิน (มาตรา 44) ผู้ประกอบการที่เป็นคนต่างด้าวอาจได้รับอนุญาตให้ถือที่ดินในนิคมได้ ตามที่คณะกรรมการเห็นสมควร ถ้าเลิกหรือโอนกิจการ ต้องจำหน่ายที่ดินภายใน 3 ปี
  • นำช่างและผู้เชี่ยวชาญต่างชาติเข้ามา (มาตรา 45–46) พร้อมคู่สมรสและผู้อยู่ในอุปการะ ตามจำนวนและระยะเวลาที่คณะกรรมการเห็นชอบ โดยทำงานได้เฉพาะตำแหน่งที่ได้รับความเห็นชอบ
  • นำเงินตราต่างประเทศเข้าหรือส่งออก (มาตรา 47) เช่น เงินทุน ผลตอบแทนจากเงินทุน และเงินกู้ต่างประเทศตามสัญญาที่ กนอ. เห็นชอบ

สิทธิเหล่านี้คล้ายกับสิทธิไม่ใช่ภาษีของ BOI แต่ได้มาจากคนละกฎหมาย โรงงานหลายแห่งจึงใช้ทั้งสองทาง คือตั้งในนิคมเพื่อได้ที่ดินพร้อมสาธารณูปโภค และขอ BOI เพื่อได้สิทธิยกเว้นภาษีเงินได้นิติบุคคล

นิคมอุตสาหกรรม เขตประกอบการ และสวนอุตสาหกรรม ต่างกันอย่างไร

กรมโรงงานอุตสาหกรรมระบุในคู่มือการกำกับดูแลโรงงานว่า ชื่อ "นิคมอุตสาหกรรม" เป็นชื่อที่กฎหมายสงวนไว้ พื้นที่รูปแบบอื่นใช้ชื่อนี้ไม่ได้ และชื่อโครงการไม่สามารถบอกสถานะที่แท้จริงได้

ประเด็นนิคมอุตสาหกรรมเขตประกอบการอุตสาหกรรมสวนอุตสาหกรรม / ที่ดินอุตสาหกรรมทั่วไป
กฎหมายพ.ร.บ.การนิคมอุตสาหกรรมฯ พ.ศ. 2522มาตรา 30 พ.ร.บ.โรงงาน พ.ศ. 2535ไม่มีกฎหมายเฉพาะ เป็นชื่อทางการตลาด
ผู้จัดตั้ง/กำกับกนอ. ทำเองหรือร่วมกับเอกชนเอกชนเป็นเจ้าของ กระทรวงอุตสาหกรรมประกาศเอกชน กำกับตามกฎหมายโรงงานทั่วไป
ใบอนุญาตโรงงานขออนุญาตผ่าน กนอ. ไม่ต้องขอ ร.ง.4 จากกรมโรงงานไม่ต้องขอ ร.ง.4 ใช้หนังสือรับรองแบบ ข.2 แทนขอ ร.ง.4 หรือแจ้ง ร.ง.2 ตามจำพวกโรงงาน
ค่าธรรมเนียมรายปีตามกฎหมายโรงงานได้รับยกเว้นยังต้องจ่ายต้องจ่าย
สิทธิถือที่ดินของคนต่างด้าวขอได้จาก กนอ.ไม่มีจากกฎหมายโรงงาน (ต้องใช้สิทธิ BOI ถ้ามี)ไม่มีจากกฎหมายโรงงาน (ต้องใช้สิทธิ BOI ถ้ามี)

คู่มือของกรมโรงงานยังระบุว่า พื้นที่เดียวกันอาจเป็นทั้งเขตประกอบการอุตสาหกรรมและเขตอุตสาหกรรมที่ได้รับการส่งเสริมจาก BOI พร้อมกันได้ ก่อนซื้อหรือเช่าที่ดินจึงควรขอเอกสารยืนยันสถานะจากเจ้าของโครงการ เช่น ประกาศจัดตั้ง หรือรายชื่อพื้นที่บนเว็บไซต์หน่วยงาน แทนการดูจากชื่อโครงการ

ขั้นตอนตั้งโรงงานในนิคมของ กนอ.

ศูนย์บริการลงทุนของ BOI สรุปขั้นตอนขออนุญาตในนิคมของ กนอ. ไว้ 3 ช่วง

ภาพประกอบสามขั้นตอนตั้งโรงงานในนิคม: เอกสารขออนุญาตใช้ที่ดินพร้อมหมุด หมวกนิรภัยกับโครงหลังคาแทนการขออนุญาตก่อสร้าง และเฟืองกับโรงงานแทนการแจ้งเริ่มประกอบอุตสาหกรรม
ขออนุญาตใช้ที่ดิน ขออนุญาตก่อสร้างโรงงาน แล้วแจ้งเริ่มประกอบอุตสาหกรรมกับ กนอ. โดยไม่ต้องขอ ร.ง.4 จากกรมโรงงาน
  1. ขออนุญาตใช้ที่ดิน ยื่นคำขอตามแบบ กนอ. (IEAT 01/1) และถ้าต้องการถือกรรมสิทธิ์ที่ดิน ยื่นคำขอเพิ่ม หน้าเว็บระบุค่าธรรมเนียมใบอนุญาต 10,000 บาท (ไม่รวม VAT และอาจต่างกันตามทำเล)
  2. ขออนุญาตก่อสร้างโรงงาน (IEAT 02/1) แนบแบบแปลนและเอกสารรับรองการออกแบบระบบไฟฟ้า เครื่องจักร และสิ่งแวดล้อม หน้าเว็บระบุค่าธรรมเนียม 20 บาท และระยะเวลารออนุมัติ 50 วัน
  3. แจ้งเริ่มประกอบอุตสาหกรรม (IEAT 03/1) พร้อมข้อมูลบริษัทและกระบวนการผลิต หน้าเว็บระบุระยะเวลารออนุมัติ 18 วัน

หน้าเว็บดังกล่าวระบุว่าแบบฟอร์มปรับปรุงล่าสุดเมื่อพฤศจิกายน 2561 จึงควรตรวจสอบกับสำนักงานนิคมที่จะไปตั้งก่อนยื่นจริง โรงงานที่เข้าข่ายต้องทำรายงานผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) ต้องได้รับความเห็นชอบก่อนเริ่มประกอบกิจการเช่นกัน

EEC เกี่ยวข้องกับนิคมอุตสาหกรรมอย่างไร

EEC (Eastern Economic Corridor) หรือเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก คือพื้นที่ 3 จังหวัด ได้แก่ ฉะเชิงเทรา ชลบุรี และระยอง ที่รัฐตั้งเป็นเขตพัฒนาพิเศษตาม พ.ร.บ.เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก พ.ศ. 2561 ภายในมีนิคมอุตสาหกรรมจำนวนมาก และ BOI มีมาตรการส่งเสริมการลงทุนสำหรับพื้นที่ EEC แยกไว้ เช่น ประกาศที่ 17/2565 และ 5/2567

สิ่งที่ผู้ประกอบการควรเข้าใจคือ EEC ไม่ใช่นิคม แต่เป็นพื้นที่นโยบาย โรงงานใน EEC อาจตั้งในนิคมของ กนอ. เขตประกอบการ หรือที่ดินทั่วไปก็ได้ สิทธิที่ได้จริงขึ้นกับว่าพื้นที่นั้นได้รับประกาศเป็นเขตส่งเสริมหรือไม่ และกิจการเข้าเงื่อนไขของ BOI หรือไม่

ภาพรวมขนาดของระบบนิคม กรุงเทพธุรกิจรายงานเมื่อ 15 พฤศจิกายน 2569 ว่า ณ 29 ตุลาคม 2569 กนอ. มีนิคมอุตสาหกรรม 84 แห่งกับท่าเรือ 1 แห่ง ใน 18 จังหวัด พื้นที่รวม 216,631 ไร่

วิธีเลือกนิคมอุตสาหกรรม

ใช้ตารางนี้เป็นเช็กลิสต์ตอนดูทำเล แต่ละข้อถามเจ้าของโครงการได้ตรง ๆ

เรื่องที่ต้องเช็กคำถามที่ควรถาม
สถานะทางกฎหมายเป็นนิคมของ กนอ. เขตประกอบการ หรือที่ดินทั่วไป มีเอกสารยืนยันหรือไม่
เขตในนิคมที่ดินอยู่ในเขตอุตสาหกรรมทั่วไปหรือเขตประกอบการเสรี
ประเภทอุตสาหกรรมนิคมรับกิจการของเราหรือไม่ บางนิคมจำกัดประเภทโรงงานหรือมลพิษ
สิทธิ BOI ในพื้นที่ทำเลนี้ได้สิทธิเพิ่มตามมาตรการพื้นที่หรือไม่
สาธารณูปโภคกำลังไฟฟ้าที่จ่ายได้ ปริมาณน้ำดิบ ระบบบำบัดน้ำเสียรับน้ำเสียแบบเราได้ไหม
ค่าใช้จ่ายต่อเนื่องค่าบำรุงส่วนกลาง ค่าบำบัดน้ำเสีย อัตราค่าน้ำต่อหน่วย
โลจิสติกส์ระยะทางถึงท่าเรือ ท่าอากาศยาน ลูกค้า และซัพพลายเออร์หลัก
แรงงานหาแรงงานในพื้นที่ได้พอไหม ค่าแรงขั้นต่ำของจังหวัดเท่าไร
ซื้อหรือเช่าซื้อที่ดินสร้างเอง หรือเช่าโรงงานสำเร็จรูป (Ready-built Factory) ซึ่งเริ่มผลิตได้เร็วกว่า

ราคาที่ดินและค่าเช่าในนิคมต่างกันมากตามทำเล ไม่มีราคากลาง ควรขอใบเสนอราคาจากหลายโครงการแล้วเทียบเป็นต้นทุนรวมต่อปี ไม่ใช่ดูแค่ราคาต่อไร่ ส่วนค่าแรงแต่ละจังหวัดดูได้ที่ ค่าแรงขั้นต่ำ 2570

สรุป

นิคมอุตสาหกรรม คือพื้นที่ตั้งโรงงานตามกฎหมาย กนอ. ซึ่งแบ่งเป็นเขตอุตสาหกรรมทั่วไปกับเขตประกอบการเสรี เขตประกอบการเสรีเหมาะกับผู้ส่งออกเพราะยกเว้นอากรและภาษีสำหรับของที่นำเข้า ส่วนเขตประกอบการอุตสาหกรรมและสวนอุตสาหกรรมไม่ใช่นิคม สิทธิและขั้นตอนอนุญาตต่างกัน EEC เป็นพื้นที่นโยบาย 3 จังหวัดที่มีนิคมจำนวนมาก ก่อนเลือกทำเลให้ยืนยันสถานะทางกฎหมาย เขต และสาธารณูปโภคก่อนเสมอ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ตั้งโรงงานในนิคมต้องขอ ร.ง.4 ไหม

ตามคู่มือของกรมโรงงานอุตสาหกรรม โรงงานในนิคมได้รับยกเว้นการแจ้งหรือขออนุญาตตามมาตรา 11 และ 12 ของ พ.ร.บ.โรงงาน จึงไม่ต้องขอ ร.ง.4 จากกรมโรงงาน แต่ต้องขออนุญาตใช้ที่ดิน ก่อสร้าง และแจ้งเริ่มประกอบกิจการตามขั้นตอนของ กนอ. แทน

SME ตั้งโรงงานในนิคมได้ไหม

ได้ นิคมไม่ได้จำกัดเฉพาะบริษัทใหญ่ ถ้าไม่ต้องการซื้อที่ดิน หลายนิคมมีโรงงานหรือคลังสินค้าสำเร็จรูปให้เช่า ช่วยลดเงินลงทุนช่วงแรก ควรสอบถามขนาดพื้นที่ขั้นต่ำและเงื่อนไขสัญญาเช่ากับเจ้าของโครงการ

อยู่ในนิคมแล้วได้ยกเว้นภาษีเงินได้นิติบุคคลไหม

กฎหมาย กนอ. ไม่ได้ให้สิทธิยกเว้นภาษีเงินได้นิติบุคคล สิทธินี้มาจาก BOI ถ้ากิจการได้รับส่งเสริม การตั้งในนิคมบางแห่งอาจช่วยให้ได้สิทธิ BOI เพิ่มตามมาตรการพื้นที่ แต่ต้องตรวจเงื่อนไขเป็นราย ๆ ไป

เขตประกอบการเสรีกับเขตปลอดอากรเหมือนกันไหม

คล้ายกันในแง่สิทธิทางภาษี มาตรา 48 ของ พ.ร.บ.การนิคมอุตสาหกรรมฯ ให้ของที่นำเข้าเขตประกอบการเสรีได้สิทธิทางอากรเช่นเดียวกับเขตปลอดอากร แต่เขตประกอบการเสรีอยู่ในนิคมของ กนอ. ส่วนเขตปลอดอากรจัดตั้งตามกฎหมายศุลกากร

แหล่งอ้างอิง

  1. พระราชบัญญัติการนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2522 – กระทรวงการต่างประเทศ
  2. คู่มือการกำกับดูแลโรงงานในเขตประกอบการอุตสาหกรรม ตามมาตรา 30 – กรมโรงงานอุตสาหกรรม
  3. การขอรับใบอนุญาตในนิคมอุตสาหกรรม – ศูนย์บริการลงทุน BOI (OSOS)
  4. มาตรการส่งเสริมการลงทุนในพื้นที่ EEC – สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน
  5. ข่าว กนอ. 15 พฤศจิกายน 2569 – กรุงเทพธุรกิจ
Submit your news

มีข่าวขององค์กรที่อยากเล่าไหม?

ส่งข่าวประชาสัมพันธ์หรือแถลงการณ์ขององค์กรมาที่ bizzenter ทีมงานจะอ่านทวนและเผยแพร่บนหน้าเว็บถาวรที่ค้นเจอได้บน Google