นิคมอุตสาหกรรม คืออะไร? ต่างจากเขตประกอบการยังไง ตั้งโรงงานที่ไหนคุ้ม

สารบัญเนื้อหา11 หัวข้อ · อ่าน 8 นาที
Key Takeaways
- ชื่อ "นิคมอุตสาหกรรม" สงวนไว้ตามกฎหมาย นิคมอุตสาหกรรมจัดตั้งตาม พ.ร.บ.การนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2522 โดย กนอ. ทำเองหรือร่วมกับเอกชน แบ่งเป็นเขตอุตสาหกรรมทั่วไปกับเขตประกอบการเสรี
- เขตประกอบการเสรีเหมาะกับผู้ส่งออก ของที่นำเข้าเขตประกอบการเสรี เช่น เครื่องจักรและวัตถุดิบ ได้ยกเว้นอากรขาเข้า ภาษีมูลค่าเพิ่ม และภาษีสรรพสามิต แต่ถ้านำออกไปขายในประเทศต้องเสียภาษีตามอัตราวันที่นำออก
- เขตประกอบการและสวนอุตสาหกรรมไม่ใช่นิคม เขตประกอบการอุตสาหกรรมเป็นพื้นที่เอกชนที่กระทรวงอุตสาหกรรมประกาศตามมาตรา 30 พ.ร.บ.โรงงาน โรงงานไม่ต้องขอ ร.ง.4 แต่ยังจ่ายค่าธรรมเนียมรายปี ส่วนชื่อสวนอุตสาหกรรมบอกสถานะทางกฎหมายไม่ได้
นิคมอุตสาหกรรม คือ พื้นที่ที่จัดไว้สำหรับตั้งโรงงานและกิจการที่เกี่ยวข้อง ตามพระราชบัญญัติการนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2522 โดยการนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (กนอ.) เป็นผู้จัดตั้งเองหรือร่วมดำเนินงานกับเอกชน นิคมมีถนน ไฟฟ้า น้ำประปา ระบบบำบัดน้ำเสีย และศูนย์บริการอนุญาตต่าง ๆ พร้อมไว้ให้ ผู้ประกอบการแค่ซื้อหรือเช่าที่ดินหรือโรงงานสำเร็จรูปแล้วเริ่มผลิตได้เร็วกว่าการหาที่ดินเปล่าเอง
ปัญหาที่เจ้าของโรงงานเจอบ่อยคือ ป้ายโครงการที่ใช้คำว่า "นิคม" "เขตประกอบการ" หรือ "สวนอุตสาหกรรม" ฟังดูคล้ายกัน แต่สิทธิ ขั้นตอนอนุญาต และค่าใช้จ่ายต่างกัน บทความนี้แยกให้เห็นว่าแต่ละแบบต่างกันอย่างไร นิคมมีกี่เขต EEC เกี่ยวข้องอย่างไร และควรเลือกทำเลจากอะไร
นิคมอุตสาหกรรมมี 2 เขต
ตามมาตรา 4 ของ พ.ร.บ.การนิคมอุตสาหกรรมฯ นิคมอุตสาหกรรมหมายถึง เขตอุตสาหกรรมทั่วไป หรือ เขตประกอบการเสรี นิคมหนึ่งแห่งอาจมีทั้งสองเขตอยู่ในพื้นที่เดียวกัน

| ประเด็น | เขตอุตสาหกรรมทั่วไป (General Industrial Zone) | เขตประกอบการเสรี (Free Zone) |
|---|---|---|
| ใช้ทำอะไร | ตั้งโรงงาน บริการ และกิจการที่เกี่ยวเนื่องกับอุตสาหกรรม | อุตสาหกรรม พาณิชยกรรม หรือกิจการที่เกี่ยวข้อง โดยของที่นำเข้าได้สิทธิทางภาษีเพิ่ม |
| สิทธิทางภาษีจากกฎหมาย กนอ. | ไม่มีสิทธิภาษีพิเศษจากกฎหมาย กนอ. โดยตรง | ยกเว้นอากรขาเข้า ภาษีมูลค่าเพิ่ม และภาษีสรรพสามิต สำหรับเครื่องจักร วัสดุก่อสร้างโรงงาน และของที่ใช้ผลิต |
| ส่งออกสินค้าที่ผลิตได้ | ตามกฎหมายศุลกากรทั่วไป | ยกเว้นอากรขาออก ภาษีมูลค่าเพิ่ม และภาษีสรรพสามิต |
| ขายในประเทศ | ขายได้ตามปกติ | นำออกจากเขตได้ แต่ต้องเสียอากรขาเข้า ภาษีมูลค่าเพิ่ม และภาษีสรรพสามิตตามอัตราวันที่นำออก |
| เหมาะกับ | โรงงานที่ขายในประเทศเป็นหลัก หรือได้สิทธิภาษีจาก BOI อยู่แล้ว | ผู้ผลิตเพื่อส่งออก ที่นำเข้าวัตถุดิบและเครื่องจักรมาก |
ข้อสังเกตของเราคือ เขตประกอบการเสรีคุ้มเมื่อสินค้าส่วนใหญ่ส่งออก ถ้าโรงงานขายในประเทศเกินครึ่ง ภาษีที่ยกเว้นตอนนำเข้าจะต้องจ่ายคืนตอนนำออก และมีงานพิธีการศุลกากรเพิ่มทุกครั้งที่นำของเข้าออก ผู้ส่งออกที่เพิ่งเริ่มควรเทียบกับสิทธิอื่นก่อน
สิทธิประโยชน์ที่ไม่ใช่ภาษีในนิคม
ไม่ว่าจะอยู่เขตไหน ผู้ประกอบการในนิคมขอสิทธิที่ไม่ใช่ภาษีจาก กนอ. ได้ ตาม พ.ร.บ.การนิคมอุตสาหกรรมฯ
- ถือกรรมสิทธิ์ที่ดิน (มาตรา 44) ผู้ประกอบการที่เป็นคนต่างด้าวอาจได้รับอนุญาตให้ถือที่ดินในนิคมได้ ตามที่คณะกรรมการเห็นสมควร ถ้าเลิกหรือโอนกิจการ ต้องจำหน่ายที่ดินภายใน 3 ปี
- นำช่างและผู้เชี่ยวชาญต่างชาติเข้ามา (มาตรา 45–46) พร้อมคู่สมรสและผู้อยู่ในอุปการะ ตามจำนวนและระยะเวลาที่คณะกรรมการเห็นชอบ โดยทำงานได้เฉพาะตำแหน่งที่ได้รับความเห็นชอบ
- นำเงินตราต่างประเทศเข้าหรือส่งออก (มาตรา 47) เช่น เงินทุน ผลตอบแทนจากเงินทุน และเงินกู้ต่างประเทศตามสัญญาที่ กนอ. เห็นชอบ
สิทธิเหล่านี้คล้ายกับสิทธิไม่ใช่ภาษีของ BOI แต่ได้มาจากคนละกฎหมาย โรงงานหลายแห่งจึงใช้ทั้งสองทาง คือตั้งในนิคมเพื่อได้ที่ดินพร้อมสาธารณูปโภค และขอ BOI เพื่อได้สิทธิยกเว้นภาษีเงินได้นิติบุคคล
นิคมอุตสาหกรรม เขตประกอบการ และสวนอุตสาหกรรม ต่างกันอย่างไร
กรมโรงงานอุตสาหกรรมระบุในคู่มือการกำกับดูแลโรงงานว่า ชื่อ "นิคมอุตสาหกรรม" เป็นชื่อที่กฎหมายสงวนไว้ พื้นที่รูปแบบอื่นใช้ชื่อนี้ไม่ได้ และชื่อโครงการไม่สามารถบอกสถานะที่แท้จริงได้
| ประเด็น | นิคมอุตสาหกรรม | เขตประกอบการอุตสาหกรรม | สวนอุตสาหกรรม / ที่ดินอุตสาหกรรมทั่วไป |
|---|---|---|---|
| กฎหมาย | พ.ร.บ.การนิคมอุตสาหกรรมฯ พ.ศ. 2522 | มาตรา 30 พ.ร.บ.โรงงาน พ.ศ. 2535 | ไม่มีกฎหมายเฉพาะ เป็นชื่อทางการตลาด |
| ผู้จัดตั้ง/กำกับ | กนอ. ทำเองหรือร่วมกับเอกชน | เอกชนเป็นเจ้าของ กระทรวงอุตสาหกรรมประกาศ | เอกชน กำกับตามกฎหมายโรงงานทั่วไป |
| ใบอนุญาตโรงงาน | ขออนุญาตผ่าน กนอ. ไม่ต้องขอ ร.ง.4 จากกรมโรงงาน | ไม่ต้องขอ ร.ง.4 ใช้หนังสือรับรองแบบ ข.2 แทน | ขอ ร.ง.4 หรือแจ้ง ร.ง.2 ตามจำพวกโรงงาน |
| ค่าธรรมเนียมรายปีตามกฎหมายโรงงาน | ได้รับยกเว้น | ยังต้องจ่าย | ต้องจ่าย |
| สิทธิถือที่ดินของคนต่างด้าว | ขอได้จาก กนอ. | ไม่มีจากกฎหมายโรงงาน (ต้องใช้สิทธิ BOI ถ้ามี) | ไม่มีจากกฎหมายโรงงาน (ต้องใช้สิทธิ BOI ถ้ามี) |
คู่มือของกรมโรงงานยังระบุว่า พื้นที่เดียวกันอาจเป็นทั้งเขตประกอบการอุตสาหกรรมและเขตอุตสาหกรรมที่ได้รับการส่งเสริมจาก BOI พร้อมกันได้ ก่อนซื้อหรือเช่าที่ดินจึงควรขอเอกสารยืนยันสถานะจากเจ้าของโครงการ เช่น ประกาศจัดตั้ง หรือรายชื่อพื้นที่บนเว็บไซต์หน่วยงาน แทนการดูจากชื่อโครงการ
ขั้นตอนตั้งโรงงานในนิคมของ กนอ.
ศูนย์บริการลงทุนของ BOI สรุปขั้นตอนขออนุญาตในนิคมของ กนอ. ไว้ 3 ช่วง

- ขออนุญาตใช้ที่ดิน ยื่นคำขอตามแบบ กนอ. (IEAT 01/1) และถ้าต้องการถือกรรมสิทธิ์ที่ดิน ยื่นคำขอเพิ่ม หน้าเว็บระบุค่าธรรมเนียมใบอนุญาต 10,000 บาท (ไม่รวม VAT และอาจต่างกันตามทำเล)
- ขออนุญาตก่อสร้างโรงงาน (IEAT 02/1) แนบแบบแปลนและเอกสารรับรองการออกแบบระบบไฟฟ้า เครื่องจักร และสิ่งแวดล้อม หน้าเว็บระบุค่าธรรมเนียม 20 บาท และระยะเวลารออนุมัติ 50 วัน
- แจ้งเริ่มประกอบอุตสาหกรรม (IEAT 03/1) พร้อมข้อมูลบริษัทและกระบวนการผลิต หน้าเว็บระบุระยะเวลารออนุมัติ 18 วัน
หน้าเว็บดังกล่าวระบุว่าแบบฟอร์มปรับปรุงล่าสุดเมื่อพฤศจิกายน 2561 จึงควรตรวจสอบกับสำนักงานนิคมที่จะไปตั้งก่อนยื่นจริง โรงงานที่เข้าข่ายต้องทำรายงานผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) ต้องได้รับความเห็นชอบก่อนเริ่มประกอบกิจการเช่นกัน
EEC เกี่ยวข้องกับนิคมอุตสาหกรรมอย่างไร
EEC (Eastern Economic Corridor) หรือเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก คือพื้นที่ 3 จังหวัด ได้แก่ ฉะเชิงเทรา ชลบุรี และระยอง ที่รัฐตั้งเป็นเขตพัฒนาพิเศษตาม พ.ร.บ.เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก พ.ศ. 2561 ภายในมีนิคมอุตสาหกรรมจำนวนมาก และ BOI มีมาตรการส่งเสริมการลงทุนสำหรับพื้นที่ EEC แยกไว้ เช่น ประกาศที่ 17/2565 และ 5/2567
สิ่งที่ผู้ประกอบการควรเข้าใจคือ EEC ไม่ใช่นิคม แต่เป็นพื้นที่นโยบาย โรงงานใน EEC อาจตั้งในนิคมของ กนอ. เขตประกอบการ หรือที่ดินทั่วไปก็ได้ สิทธิที่ได้จริงขึ้นกับว่าพื้นที่นั้นได้รับประกาศเป็นเขตส่งเสริมหรือไม่ และกิจการเข้าเงื่อนไขของ BOI หรือไม่
ภาพรวมขนาดของระบบนิคม กรุงเทพธุรกิจรายงานเมื่อ 15 พฤศจิกายน 2569 ว่า ณ 29 ตุลาคม 2569 กนอ. มีนิคมอุตสาหกรรม 84 แห่งกับท่าเรือ 1 แห่ง ใน 18 จังหวัด พื้นที่รวม 216,631 ไร่
วิธีเลือกนิคมอุตสาหกรรม
ใช้ตารางนี้เป็นเช็กลิสต์ตอนดูทำเล แต่ละข้อถามเจ้าของโครงการได้ตรง ๆ
| เรื่องที่ต้องเช็ก | คำถามที่ควรถาม |
|---|---|
| สถานะทางกฎหมาย | เป็นนิคมของ กนอ. เขตประกอบการ หรือที่ดินทั่วไป มีเอกสารยืนยันหรือไม่ |
| เขตในนิคม | ที่ดินอยู่ในเขตอุตสาหกรรมทั่วไปหรือเขตประกอบการเสรี |
| ประเภทอุตสาหกรรม | นิคมรับกิจการของเราหรือไม่ บางนิคมจำกัดประเภทโรงงานหรือมลพิษ |
| สิทธิ BOI ในพื้นที่ | ทำเลนี้ได้สิทธิเพิ่มตามมาตรการพื้นที่หรือไม่ |
| สาธารณูปโภค | กำลังไฟฟ้าที่จ่ายได้ ปริมาณน้ำดิบ ระบบบำบัดน้ำเสียรับน้ำเสียแบบเราได้ไหม |
| ค่าใช้จ่ายต่อเนื่อง | ค่าบำรุงส่วนกลาง ค่าบำบัดน้ำเสีย อัตราค่าน้ำต่อหน่วย |
| โลจิสติกส์ | ระยะทางถึงท่าเรือ ท่าอากาศยาน ลูกค้า และซัพพลายเออร์หลัก |
| แรงงาน | หาแรงงานในพื้นที่ได้พอไหม ค่าแรงขั้นต่ำของจังหวัดเท่าไร |
| ซื้อหรือเช่า | ซื้อที่ดินสร้างเอง หรือเช่าโรงงานสำเร็จรูป (Ready-built Factory) ซึ่งเริ่มผลิตได้เร็วกว่า |
ราคาที่ดินและค่าเช่าในนิคมต่างกันมากตามทำเล ไม่มีราคากลาง ควรขอใบเสนอราคาจากหลายโครงการแล้วเทียบเป็นต้นทุนรวมต่อปี ไม่ใช่ดูแค่ราคาต่อไร่ ส่วนค่าแรงแต่ละจังหวัดดูได้ที่ ค่าแรงขั้นต่ำ 2570
สรุป
นิคมอุตสาหกรรม คือพื้นที่ตั้งโรงงานตามกฎหมาย กนอ. ซึ่งแบ่งเป็นเขตอุตสาหกรรมทั่วไปกับเขตประกอบการเสรี เขตประกอบการเสรีเหมาะกับผู้ส่งออกเพราะยกเว้นอากรและภาษีสำหรับของที่นำเข้า ส่วนเขตประกอบการอุตสาหกรรมและสวนอุตสาหกรรมไม่ใช่นิคม สิทธิและขั้นตอนอนุญาตต่างกัน EEC เป็นพื้นที่นโยบาย 3 จังหวัดที่มีนิคมจำนวนมาก ก่อนเลือกทำเลให้ยืนยันสถานะทางกฎหมาย เขต และสาธารณูปโภคก่อนเสมอ
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ตั้งโรงงานในนิคมต้องขอ ร.ง.4 ไหม
ตามคู่มือของกรมโรงงานอุตสาหกรรม โรงงานในนิคมได้รับยกเว้นการแจ้งหรือขออนุญาตตามมาตรา 11 และ 12 ของ พ.ร.บ.โรงงาน จึงไม่ต้องขอ ร.ง.4 จากกรมโรงงาน แต่ต้องขออนุญาตใช้ที่ดิน ก่อสร้าง และแจ้งเริ่มประกอบกิจการตามขั้นตอนของ กนอ. แทน
SME ตั้งโรงงานในนิคมได้ไหม
ได้ นิคมไม่ได้จำกัดเฉพาะบริษัทใหญ่ ถ้าไม่ต้องการซื้อที่ดิน หลายนิคมมีโรงงานหรือคลังสินค้าสำเร็จรูปให้เช่า ช่วยลดเงินลงทุนช่วงแรก ควรสอบถามขนาดพื้นที่ขั้นต่ำและเงื่อนไขสัญญาเช่ากับเจ้าของโครงการ
อยู่ในนิคมแล้วได้ยกเว้นภาษีเงินได้นิติบุคคลไหม
กฎหมาย กนอ. ไม่ได้ให้สิทธิยกเว้นภาษีเงินได้นิติบุคคล สิทธินี้มาจาก BOI ถ้ากิจการได้รับส่งเสริม การตั้งในนิคมบางแห่งอาจช่วยให้ได้สิทธิ BOI เพิ่มตามมาตรการพื้นที่ แต่ต้องตรวจเงื่อนไขเป็นราย ๆ ไป
เขตประกอบการเสรีกับเขตปลอดอากรเหมือนกันไหม
คล้ายกันในแง่สิทธิทางภาษี มาตรา 48 ของ พ.ร.บ.การนิคมอุตสาหกรรมฯ ให้ของที่นำเข้าเขตประกอบการเสรีได้สิทธิทางอากรเช่นเดียวกับเขตปลอดอากร แต่เขตประกอบการเสรีอยู่ในนิคมของ กนอ. ส่วนเขตปลอดอากรจัดตั้งตามกฎหมายศุลกากร
แหล่งอ้างอิง
- พระราชบัญญัติการนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2522 – กระทรวงการต่างประเทศ
- คู่มือการกำกับดูแลโรงงานในเขตประกอบการอุตสาหกรรม ตามมาตรา 30 – กรมโรงงานอุตสาหกรรม
- การขอรับใบอนุญาตในนิคมอุตสาหกรรม – ศูนย์บริการลงทุน BOI (OSOS)
- มาตรการส่งเสริมการลงทุนในพื้นที่ EEC – สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน
- ข่าว กนอ. 15 พฤศจิกายน 2569 – กรุงเทพธุรกิจ


