ข้ามไปยังเนื้อหาหลัก
ห่วงโซ่อุปทาน & โลจิสติกส์บทวิเคราะห์โดยกองบรรณาธิการ

Incoterms คืออะไร? สรุป 11 เทอม ใครจ่ายค่าขนส่ง ความเสี่ยงโอนตรงไหน

ภาพปกบทความ "Incoterms คืออะไร?" สรุป 11 เทอม ใครจ่าย ใครรับความเสี่ยง — ภาพประกอบการค้าระหว่างประเทศ: เรือคอนเทนเนอร์ ตู้คอนเทนเนอร์ซ้อนกัน ลูกโลก และรถขนส่ง
สารบัญเนื้อหา11 หัวข้อ · อ่าน 8 นาที

Key Takeaways

3 ประเด็น
  1. กติกากลางว่าใครรับผิดชอบอะไร Incoterms คือ ข้อกำหนดทางการค้าระหว่างประเทศของหอการค้านานาชาติ (ICC) ฉบับที่ใช้อยู่คือ Incoterms 2020 มีผลตั้งแต่ 1 มกราคม 2563 มี 11 เทอม บอกว่าใครจ่ายค่าขนส่ง ประกัน พิธีการศุลกากร และความเสี่ยงโอนตรงไหน
  2. จ่ายค่าเรือ ไม่ได้แปลว่ารับความเสี่ยงถึงปลายทาง ภายใต้ CIF และ CFR ผู้ขายจ่ายค่าเรือถึงท่าปลายทาง แต่ความเสี่ยงโอนให้ผู้ซื้อตั้งแต่สินค้าขึ้นเรือที่ท่าต้นทาง
  3. ภาษีนำเข้าไทยคิดจากราคา CIF อากรขาเข้าเริ่มคำนวณจากราคา CIF และ VAT นำเข้าคิด 7% จาก CIF รวมอากร ผู้นำเข้าที่ได้ราคา FOB หรือ EXW จึงต้องบวกค่าขนส่งและประกันก่อนประเมินภาษี

Incoterms คือ ข้อกำหนดทางการค้าระหว่างประเทศ (International Commercial Terms) ที่หอการค้านานาชาติ (International Chamber of Commerce: ICC) จัดทำ เพื่อบอกว่าในการซื้อขายสินค้าข้ามประเทศ ผู้ขายกับผู้ซื้อใครต้องจัดการขนส่ง ใครจ่ายค่าประกัน ใครทำพิธีการศุลกากร และความเสี่ยงต่อสินค้าเสียหายหรือสูญหายโอนจากผู้ขายไปผู้ซื้อตรงจุดไหน แต่ละเทอมเป็นตัวย่อ 3 ตัวอักษร เช่น EXW, FOB, CIF และ DDP

ฉบับที่ใช้อยู่ปัจจุบันคือ Incoterms 2020 ซึ่งมีผลตั้งแต่ 1 มกราคม 2563 สำหรับผู้ส่งออกและผู้นำเข้าไทย การเลือกเทอมผิดทำให้ราคาที่เสนอขาดทุนได้ หรือทำให้ต้องรับความเสียหายของสินค้าที่คิดว่าเป็นของอีกฝ่าย

Incoterms กำหนดอะไร และไม่ได้กำหนดอะไร

แต่ละเทอมตอบคำถามหลัก 4 ข้อ

  1. ส่งมอบที่ไหน ผู้ขายต้องนำสินค้าไปถึงจุดใด
  2. ความเสี่ยงโอนเมื่อไร ถ้าสินค้าเสียหายหลังจุดนี้ ผู้ซื้อรับผิดชอบ
  3. ใครจ่ายค่าใช้จ่ายส่วนไหน ค่าขนส่งหลัก ค่าขนถ่าย ค่าประกัน
  4. ใครทำพิธีการศุลกากร ทั้งขาออกและขาเข้า และใครจ่ายภาษีอากร

สิ่งที่ Incoterms ไม่ได้ กำหนด ตามที่หน่วยงานการค้าของสหรัฐฯ (trade.gov) สรุปไว้ ได้แก่ การโอนกรรมสิทธิ์ในสินค้า เงื่อนไขการชำระเงิน ความรับผิดเมื่อสินค้าไม่ตรงสเปก และวิธีระงับข้อพิพาท เรื่องเหล่านี้ต้องเขียนไว้ในสัญญาซื้อขายแยกต่างหาก

11 เทอมของ Incoterms 2020

ICC แบ่ง 11 เทอมเป็น 2 กลุ่มตามรูปแบบการขนส่ง

ภาพประกอบเส้นทางส่งสินค้าจากโรงงานถึงคลังปลายทาง: โรงงาน รถขนส่ง เรือ รถขนส่ง และชั้นวางคลังสินค้า เรียงบนเส้นเดียว ใต้เส้นมีจุดสีแสดงตำแหน่งที่ความเสี่ยงโอนตามเทอมต่าง ๆ
แต่ละเทอมกำหนดจุดโอนความเสี่ยงต่างกัน เช่น EXW ที่หน้าโรงงานผู้ขาย FOB และ CIF เมื่อสินค้าขึ้นเรือที่ต้นทาง และ DAP หรือ DDP ที่ปลายทาง

กลุ่มที่ 1: ใช้ได้กับการขนส่งทุกรูปแบบ (7 เทอม)

เทอมชื่อเต็มความเสี่ยงโอนให้ผู้ซื้อเมื่อผู้ขายจ่ายค่าขนส่งหลักไหม
EXWEx Worksสินค้าพร้อมให้รับที่สถานที่ของผู้ขายไม่จ่าย
FCAFree Carrierส่งมอบให้ผู้ขนส่งที่ผู้ซื้อเลือก ณ จุดที่ตกลงไม่จ่าย
CPTCarriage Paid Toส่งมอบให้ผู้ขนส่งรายแรกจ่ายถึงปลายทาง
CIPCarriage and Insurance Paid Toส่งมอบให้ผู้ขนส่งรายแรกจ่ายถึงปลายทาง พร้อมทำประกัน
DAPDelivered at Placeสินค้าถึงสถานที่ปลายทางบนยานพาหนะ พร้อมให้ผู้ซื้อขนลงจ่ายถึงปลายทาง (ไม่รวมค่าขนลง)
DPUDelivered at Place Unloadedสินค้าถูกขนลงที่สถานที่ปลายทางแล้วจ่ายถึงปลายทาง รวมค่าขนลง
DDPDelivered Duty Paidสินค้าถึงสถานที่ปลายทางบนยานพาหนะ พร้อมให้ผู้ซื้อขนลงจ่ายถึงปลายทาง รวมภาษีนำเข้า

กลุ่มที่ 2: ใช้กับการขนส่งทางทะเลและทางน้ำภายในประเทศ (4 เทอม)

เทอมชื่อเต็มความเสี่ยงโอนให้ผู้ซื้อเมื่อผู้ขายจ่ายค่าขนส่งหลักไหม
FASFree Alongside Shipสินค้าวางข้างลำเรือที่ท่าต้นทางไม่จ่าย
FOBFree on Boardสินค้าขึ้นเรือที่ท่าต้นทางแล้วไม่จ่าย
CFRCost and Freightสินค้าขึ้นเรือที่ท่าต้นทางแล้วจ่ายค่าเรือถึงท่าปลายทาง
CIFCost, Insurance and Freightสินค้าขึ้นเรือที่ท่าต้นทางแล้วจ่ายค่าเรือถึงท่าปลายทาง พร้อมทำประกัน

พิธีการศุลกากร โดยทั่วไปผู้ขายทำพิธีการขาออก และผู้ซื้อทำพิธีการขาเข้าและจ่ายภาษีนำเข้า ยกเว้น 2 เทอมที่อยู่สุดขั้ว คือ EXW ที่ผู้ซื้อรับภาระเกือบทั้งหมดตั้งแต่หน้าโรงงานผู้ขาย และ DDP ที่ผู้ขายรับภาระจนถึงปลายทาง รวมถึงภาษีอากรขาเข้า

จุดที่คนเข้าใจผิดบ่อยที่สุด: C-terms

เทอมที่ขึ้นต้นด้วย C (CFR, CIF, CPT, CIP) มี 2 จุดแยกกัน

  • จุดที่ผู้ขายจ่ายค่าขนส่งถึง คือปลายทาง
  • จุดที่ความเสี่ยงโอน คือต้นทาง ตอนสินค้าขึ้นเรือหรือส่งให้ผู้ขนส่งรายแรก

ตัวอย่าง ผู้นำเข้าไทยซื้อสินค้าจากจีนแบบ CIF ท่าเรือแหลมฉบัง ถ้าเรือเจอพายุระหว่างทางและสินค้าเสียหาย ความเสียหายนี้เป็นความเสี่ยงของผู้ซื้อไทย เพราะความเสี่ยงโอนตั้งแต่สินค้าขึ้นเรือที่จีน ผู้ซื้อต้องเคลมกับกรมธรรม์ประกันที่ผู้ขายทำไว้ให้ ไม่ใช่เรียกจากผู้ขายโดยตรง

เรื่องประกันใน Incoterms 2020 ยังต่างกันระหว่าง 2 เทอมนี้

  • CIF ผู้ขายทำประกันขั้นต่ำตาม Institute Cargo Clauses (C) ซึ่งคุ้มครองแคบ
  • CIP ผู้ขายต้องทำประกันระดับสูงกว่า ตาม Institute Cargo Clauses (A) หรือเทียบเท่า

ถ้าเป็นสินค้ามูลค่าสูงที่ซื้อแบบ CIF ผู้ซื้อควรตกลงให้ผู้ขายเพิ่มความคุ้มครอง หรือทำประกันเพิ่มเอง

Incoterms 2020 เปลี่ยนอะไรจากฉบับ 2010

ICC สรุปการเปลี่ยนแปลงหลักไว้ดังนี้

  • DAT ถูกเปลี่ยนเป็น DPU ปลายทางไม่จำกัดแค่ Terminal จะเป็นสถานที่ใดก็ได้ และ DPU เป็นเทอมเดียวที่ผู้ขายต้องขนสินค้าลงที่ปลายทาง
  • CIP ต้องทำประกันระดับสูงขึ้น เป็น Institute Cargo Clauses (A) ขณะที่ CIF ยังใช้ (C) เป็นค่าเริ่มต้น
  • FCA รองรับใบตราส่งที่ระบุว่าสินค้าขึ้นเรือแล้ว (On-board B/L) ช่วยผู้ขายที่ต้องใช้เอกสารนี้ยื่นธนาคารตาม L/C
  • ยอมรับการขนส่งด้วยยานพาหนะของตัวเอง ไม่จำเป็นต้องจ้างผู้ขนส่งภายนอกเสมอ
  • รวมรายการค่าใช้จ่ายไว้ในข้อ A9/B9 และกำหนดหน้าที่ด้านความปลอดภัยในการขนส่งชัดขึ้น

ส่วนฉบับถัดไป DHL รายงานเมื่อตุลาคม 2569 ว่า ICC บรรจุการเริ่มปรับปรุงเพื่อวางรากฐาน Incoterms 2030 ไว้ในแผนงานปี 2569 แต่ยังไม่มีร่าง รายการเปลี่ยนแปลง หรือวันประกาศใช้ ระหว่างนี้จึงยังใช้ Incoterms 2020 ต่อไป

ตัวอย่าง: ได้ราคา FOB แล้ว ต้นทุนนำเข้าถึงไทยเท่าไร

ตัวอย่างนี้เป็นตัวเลขสมมติเพื่อแสดงวิธีคิด SME ไทยนำเข้าเครื่องจักรขนาดเล็กจากจีน ซัพพลายเออร์เสนอราคา FOB เซี่ยงไฮ้ 300,000 บาท ผู้ซื้อต้องจ้างเรือและทำประกันเอง

ภาพประกอบต้นทุนนำเข้าจากราคา FOB: แท่งเดี่ยวราคา FOB เทียบกับแท่งซ้อนที่เพิ่มค่าเรือ ค่าประกัน อากรขาเข้า และ VAT นำเข้า พร้อมไอคอนเรือ โล่ ตรายาง และเปอร์เซ็นต์
ราคา FOB 300,000 บาท บวกค่าเรือและประกันเป็นราคา CIF 326,500 บาท แล้วบวกอากรและ VAT นำเข้า รวมเป็น 384,291 บาท ก่อนค่าใช้จ่ายฝั่งไทย

ภาษีนำเข้าไทยคิดจากราคา CIF ตาม FlowAccount ที่สรุปว่า อากรขาเข้า = CIF × อัตราอากร และ VAT นำเข้า = (CIF + อากรขาเข้า) × 7%

รายการจำนวน (บาท)หมายเหตุ
ราคาสินค้า FOB300,000ราคาที่ซัพพลายเออร์เสนอ
ค่าเรือถึงแหลมฉบัง25,000สมมติ ขอใบเสนอราคาจาก Freight Forwarder
ค่าประกันภัยขนส่ง1,500สมมติ
ราคา CIF326,500ฐานคำนวณอากร
อากรขาเข้า (สมมติ 10%)32,650อัตราจริงขึ้นกับพิกัด HS Code ของสินค้า
VAT นำเข้า 7%25,141(326,500 + 32,650) × 7%
รวมก่อนค่าใช้จ่ายฝั่งไทย384,291

ยังต้องบวกค่าใช้จ่ายที่ท่าเรือไทย เช่น ค่ายกตู้ที่ท่า (THC) ค่าเปิดใบปล่อยสินค้า (D/O) ค่าชิปปิ้งทำพิธีการ และค่ารถขนเข้าโรงงาน

ข้อสังเกต

  • ราคา FOB 300,000 บาท ไม่ใช่ต้นทุนจริง ในตัวอย่างนี้ต้นทุนก่อนค่าใช้จ่ายฝั่งไทยสูงกว่าราคาที่เสนอเกือบ 30% และ VAT นำเข้าส่วนใหญ่ขอเครดิตภาษีซื้อคืนได้ถ้ากิจการจด VAT แต่ต้องมีเงินสดจ่ายก่อน
  • ถ้าได้ราคา EXW ต้องบวกค่ารถจากโรงงานถึงท่าเรือจีนและค่าพิธีการขาออกฝั่งจีนเพิ่มอีก
  • ถ้าได้ราคา CIF ราคาที่ได้คือฐานภาษีเลย แต่ผู้ขายเป็นคนเลือกสายเรือและประกัน ผู้ซื้อควบคุมค่าใช้จ่ายฝั่งปลายทางได้น้อยลง
  • นอกจากนี้ ตั้งแต่ 1 มกราคม 2569 สินค้านำเข้าที่ราคาเกิน 1 บาทต้องเสียอากร ตามประกาศกรมศุลกากรที่ 219/2568 ที่ DHL สรุปไว้ ยกเลิกข้อยกเว้นเดิมสำหรับของราคาไม่เกิน 1,500 บาท

เลือกเทอมไหนดี: แนวทางสำหรับ SME ไทย

สถานการณ์เทอมที่มักเหมาะเหตุผล
ส่งออกครั้งแรก ไม่อยากจัดการขนส่งต่างประเทศFCA หรือ FOBผู้ขายจบงานที่ต้นทาง ทำแค่พิธีการขาออก
ส่งออกตู้คอนเทนเนอร์FCA มากกว่า FOBตู้มักส่งมอบที่ลานตู้ก่อนขึ้นเรือ FOB ทำให้ผู้ขายรับความเสี่ยงช่วงที่ควบคุมไม่ได้
ผู้ซื้อต่างประเทศอยากได้ราคาถึงท่าปลายทางCFR หรือ CIF (ทางเรือ) CPT หรือ CIP (ขนส่งรูปแบบอื่น)ผู้ขายควรได้ราคาค่าระวางที่ดี และเข้าใจว่าความเสี่ยงยังโอนที่ต้นทาง
นำเข้า และมี Freight Forwarder ประจำFOB หรือ FCAคุมค่าเรือ เวลาเรือ และค่าใช้จ่ายฝั่งไทยได้เอง
นำเข้าครั้งแรก ไม่มีผู้ช่วยด้านขนส่งCIF หรือ DAPผู้ขายจัดขนส่งให้ แต่ควรเทียบราคาค่าเรือกับตลาด
ขายของออนไลน์ส่งถึงมือลูกค้าต่างประเทศDDP หรือ DAPDDP ลูกค้าไม่ต้องจ่ายภาษีเพิ่มตอนรับของ แต่ผู้ขายต้องรู้ภาษีของประเทศปลายทาง ส่วน DAP ลูกค้าจ่ายภาษีเองตอนรับของ
ผู้ขายไม่มีทีมส่งออกเลยEXW (ใช้อย่างระวัง)ผู้ซื้อต้องทำพิธีการขาออกในประเทศผู้ขาย ซึ่งในทางปฏิบัติทำได้ยาก

เช็กลิสต์ก่อนเขียน Incoterms ลงใบเสนอราคาหรือสัญญา

  1. ระบุเทอม สถานที่ และปีของฉบับเสมอ เช่น "FOB Laem Chabang Port, Incoterms® 2020" trade.gov แนะนำให้ระบุฉบับที่ใช้ให้ชัด และทุกเทอมต้องระบุสถานที่หรือท่าเรือ
  2. เลือกเทอมให้ตรงกับรูปแบบขนส่ง FAS, FOB, CFR, CIF ใช้กับการขนส่งทางน้ำเท่านั้น ถ้าส่งทางอากาศหรือรถ ให้ใช้ FCA, CPT, CIP แทน
  3. ตรวจว่าใครรับค่าใช้จ่ายที่ท่าต้นทางและปลายทาง เช่น THC และค่าเอกสาร ซึ่งมักเป็นจุดที่เกิดค่าใช้จ่ายแฝง
  4. ตรวจความคุ้มครองประกันภัย โดยเฉพาะ CIF ที่ใช้ Institute Cargo Clauses (C)
  5. ให้เทอมใน Incoterms ตรงกับเงื่อนไข L/C และเอกสารขนส่ง
  6. เขียนเรื่องการชำระเงินและกรรมสิทธิ์แยกในสัญญา เพราะ Incoterms ไม่ได้ครอบคลุม

ถ้ากำลังเริ่มธุรกิจส่งออก ดูขั้นตอนและเอกสารทั้งหมดได้ที่ ธุรกิจส่งออก เริ่มอย่างไร

สรุป

Incoterms คือกติกากลางของ ICC ที่บอกว่าในการค้าระหว่างประเทศ ใครจ่ายค่าขนส่ง ประกัน และภาษี และความเสี่ยงโอนตรงไหน ฉบับที่ใช้อยู่คือ Incoterms 2020 มี 11 เทอม เรื่องที่ต้องจำคือ C-terms ผู้ขายจ่ายค่าขนส่งถึงปลายทาง แต่ความเสี่ยงโอนตั้งแต่ต้นทาง และ FAS, FOB, CFR, CIF ใช้กับการขนส่งทางน้ำเท่านั้น ผู้นำเข้าไทยควรแปลงราคาที่ได้เป็นราคา CIF ก่อนประเมินภาษี และเทียบต้นทุนรวมถึงหน้าโรงงานเสมอ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

FOB กับ CIF ต่างกันอย่างไร

ทั้งสองเทอมความเสี่ยงโอนให้ผู้ซื้อเมื่อสินค้าขึ้นเรือที่ท่าต้นทางเหมือนกัน ต่างกันที่ค่าใช้จ่าย ภายใต้ FOB ผู้ซื้อจ่ายค่าเรือและทำประกันเอง ภายใต้ CIF ผู้ขายจ่ายค่าเรือถึงท่าปลายทางและทำประกันให้ด้วย

ส่งทางเครื่องบินใช้ FOB ได้ไหม

ไม่ควรใช้ FOB เป็นเทอมสำหรับการขนส่งทางทะเลและทางน้ำภายในประเทศ ถ้าส่งทางอากาศควรใช้ FCA, CPT หรือ CIP ซึ่งใช้ได้กับทุกรูปแบบการขนส่ง

DAP กับ DDP ต่างกันอย่างไร

ทั้งสองเทอมผู้ขายส่งสินค้าถึงสถานที่ปลายทาง แต่ภายใต้ DAP ผู้ซื้อทำพิธีการนำเข้าและจ่ายภาษีเอง ภายใต้ DDP ผู้ขายรับภาระภาษีและพิธีการนำเข้าด้วย ผู้ขายที่เลือก DDP ต้องรู้อัตราภาษีและระเบียบของประเทศปลายทาง

ยังใช้ Incoterms 2010 ได้ไหม

ได้ถ้าทั้งสองฝ่ายตกลงและระบุชัดในสัญญา เพราะ Incoterms ใช้ตามที่คู่สัญญาเลือก แต่ ICC แนะนำให้ใช้ Incoterms 2020 สำหรับสัญญาที่ทำหลัง 1 มกราคม 2563 และต้องระบุปีของฉบับเสมอ เพื่อไม่ให้ตีความต่างกัน

แหล่งอ้างอิง

  1. Incoterms® 2020 – International Chamber of Commerce (ICC)
  2. Know Your Incoterms – International Trade Administration (trade.gov)
  3. What are Incoterms – DHL
  4. The next Incoterms revision – DHL (ตุลาคม 2569)
  5. Incoterms 2020 – nibusinessinfo.co.uk
  6. Incoterms คืออะไร – Sino Shipping
  7. ภาษีศุลกากร คืออะไร คำนวณอย่างไร – FlowAccount
  8. คำถามที่พบบ่อยเรื่องอากรขาเข้า – DHL ประเทศไทย
Submit your news

มีข่าวขององค์กรที่อยากเล่าไหม?

ส่งข่าวประชาสัมพันธ์หรือแถลงการณ์ขององค์กรมาที่ bizzenter ทีมงานจะอ่านทวนและเผยแพร่บนหน้าเว็บถาวรที่ค้นเจอได้บน Google