ระบบการจัดการโลจิสติกส์ คืออะไร? ตัวช่วยลดต้นทุนที่แอบกินกำไรธุรกิจ

ระบบการจัดการโลจิสติกส์ คืออะไร เป็นคำถามสำคัญของธุรกิจที่ขายสินค้า เพราะทุกออเดอร์ต้องผ่านการรับคำสั่งซื้อ จัดเก็บ หยิบ แพ็ก และขนส่ง ถ้าแต่ละขั้นตอนใช้กระดาษ Excel หรือการโทรประสานงาน ต้นทุนจะสูงขึ้นเรื่อยๆ ตามจำนวนออเดอร์ บทความนี้อธิบายว่าระบบการจัดการโลจิสติกส์คืออะไร ประกอบด้วยอะไรบ้าง ช่วยลดต้นทุนอย่างไร และควรเลือกอย่างไร

ระบบการจัดการโลจิสติกส์ คืออะไร

ระบบการจัดการโลจิสติกส์ (Logistics Management System) คือชุดซอฟต์แวร์ที่ใช้วางแผน ควบคุม และติดตามการเคลื่อนที่และการจัดเก็บสินค้า รวมถึงข้อมูลที่เกี่ยวข้อง ตั้งแต่จุดต้นทางจนถึงมือลูกค้า โดยเชื่อมงานของฝ่ายขาย คลังสินค้า และขนส่งเข้าด้วยกัน ทำให้ทุกฝ่ายเห็นสถานะสินค้าและออเดอร์ชุดเดียวกัน

การจัดการโลจิสติกส์เป็นส่วนหนึ่งของการจัดการซัพพลายเชน โดยซัพพลายเชนครอบคลุมตั้งแต่การจัดหาวัตถุดิบ การผลิต จนถึงการขาย ส่วนโลจิสติกส์เน้นที่ การเคลื่อนย้ายและจัดเก็บสินค้า ให้ถูกที่ ถูกเวลา ถูกจำนวน และต้นทุนเหมาะสม

ต้นทุนโลจิสติกส์ของไทยสูงแค่ไหน

ตามสมุดรายงานสถิติประเทศไทยปี 2568 ของสำนักงานสถิติแห่งชาติ ต้นทุนโลจิสติกส์ของไทยเทียบกับ GDP เป็นดังนี้

ตัวเลขนี้ชี้ว่าต้นทุนส่วนใหญ่อยู่ที่ ค่าขนส่ง และ ค่าถือครองสินค้าคงคลัง ซึ่งเป็นสองจุดที่ระบบการจัดการโลจิสติกส์ช่วยลดได้โดยตรง ภาครัฐเองตั้งเป้าลดต้นทุนโลจิสติกส์ของประเทศลงต่อเนื่อง เช่น แผนของกระทรวงคมนาคมตั้งเป้าลดสัดส่วนค่าขนส่งสินค้าต่อ GDP ให้เหลือ 5% ภายในปี 2570

องค์ประกอบหลักของระบบการจัดการโลจิสติกส์

ระบบเหล่านี้มักเชื่อมกับ โปรแกรม ERP ที่ดูแลบัญชี การขาย และการจัดซื้อ ทำให้ข้อมูลออเดอร์ สต็อก และค่าใช้จ่ายขนส่งไหลเข้าระบบบัญชีได้อัตโนมัติ อ่านรายละเอียดของระบบคลังสินค้าได้ที่ ระบบ WMS คืออะไร

TMS คืออะไร

TMS หรือ ระบบบริหารการขนส่ง เป็นหัวใจของการลดค่าขนส่ง ทำงาน 4 ส่วนหลัก คือ

1. วางแผน เลือกวิธีขนส่ง เส้นทาง และการจัดสินค้าขึ้นรถที่ประหยัดที่สุดตามเงื่อนไขเวลาและจำนวนจุดส่ง
2. ดำเนินการ ส่งงานให้คนขับหรือบริษัทขนส่ง และแลกเปลี่ยนข้อมูลกับคู่ค้า
3. ติดตาม สถานะการขนส่ง เอกสาร และแจ้งเตือนเมื่อเกิดความล่าช้า
4. วัดผล รายงานอัตราการส่งตรงเวลาและต้นทุนต่อเที่ยวหรือต่อชิ้น

ประโยชน์ของระบบการจัดการโลจิสติกส์

• ลดค่าขนส่ง จากการจัดเส้นทางและบรรทุกรถให้เต็มประสิทธิภาพ ลดเที่ยววิ่งรถเปล่า
• ลดสต็อกส่วนเกิน เพราะเห็นสต็อกทุกคลังแบบเรียลไทม์ ไม่ต้องเผื่อสต็อกมากเกินจำเป็น
• ส่งตรงเวลามากขึ้น และลดการส่งผิด ส่งตกหล่น
• ลูกค้าติดตามสถานะได้เอง ลดภาระทีมบริการลูกค้า
• มีข้อมูลต้นทุนจริง รู้ต้นทุนโลจิสติกส์ต่อออเดอร์ ต่อลูกค้า หรือต่อพื้นที่ เพื่อกำหนดราคาและค่าส่งได้ถูกต้อง

ตัวชี้วัดโลจิสติกส์ที่ควรติดตาม

ทำเอง หรือจ้างผู้ให้บริการโลจิสติกส์

ธุรกิจมี 2 ทางเลือกหลัก คือ ลงทุนระบบและบริหารเอง หรือ จ้างผู้ให้บริการโลจิสติกส์ (3PL) ที่มีทั้งคลัง ระบบ และรถพร้อม ธุรกิจออนไลน์ขนาดเล็กถึงกลางมักเริ่มจากการใช้บริการ Fulfillment ก่อน อ่านเพิ่มเติมได้ที่ ระบบ Fulfillment คืออะไร ส่วนธุรกิจที่มีคลังและรถของตัวเองจำนวนมาก การลงทุน WMS และ TMS มักคุ้มค่ากว่าในระยะยาว

ขั้นตอนเลือกระบบการจัดการโลจิสติกส์

1. หาจุดที่ต้นทุนสูงหรือผิดพลาดบ่อยที่สุด เช่น ค่าขนส่งสูง สต็อกไม่ตรง หรือส่งผิดบ่อย แล้วเริ่มจากระบบที่แก้จุดนั้น
2. ระบุช่องทางขายและปริมาณออเดอร์ ทั้งปัจจุบันและอีก 3 ปีข้างหน้า
3. ตรวจการเชื่อมต่อ ระบบต้องเชื่อมกับ ERP มาร์เก็ตเพลส และบริษัทขนส่งที่ใช้อยู่ได้
4. เลือกรูปแบบ Cloud แบบจ่ายรายเดือนเริ่มต้นเร็วและลงทุนน้อย ส่วนแบบติดตั้งในองค์กรปรับแต่งได้มากกว่า
5. ทดลองใช้กับข้อมูลจริง ในคลังหรือเส้นทางเดียวก่อนขยาย
6. กำหนดตัวชี้วัดก่อนเริ่ม เพื่อวัดผลหลังใช้งาน 3–6 เดือน

สรุป

ระบบการจัดการโลจิสติกส์คือเครื่องมือที่เชื่อมงานรับออเดอร์ คลังสินค้า และขนส่งเข้าด้วยกัน ในประเทศที่ต้นทุนโลจิสติกส์สูงถึงราว 14% ของ GDP การลดค่าขนส่งและสต็อกส่วนเกินเพียงเล็กน้อยก็ส่งผลต่อกำไรได้มาก ธุรกิจควรเริ่มจากระบบที่แก้ปัญหาใหญ่ที่สุดของตัวเองก่อน แล้วค่อยเชื่อมระบบอื่นเพิ่มเมื่อธุรกิจโตขึ้น

แหล่งอ้างอิง

1. สมุดรายงานสถิติประเทศไทย ปี 2568: ต้นทุนโลจิสติกส์ต่อ GDP – สำนักงานสถิติแห่งชาติ
2. รายงานความก้าวหน้าแผนปฏิบัติการด้านการพัฒนาระบบโลจิสติกส์ – สำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร
3. Transportation management system – Wikipedia