OEM ODM OBM คืออะไร? ต่างกันอย่างไร และสร้างแบรนด์แบบไหนเหมาะกับคุณ

สารบัญเนื้อหา10 หัวข้อ · อ่าน 5 นาที
Key Takeaways
- ต่างกันที่ใครออกแบบ ใครผลิต ใครเป็นเจ้าของแบรนด์ OEM ผู้ว่าจ้างออกแบบ โรงงานผลิต ODM โรงงานออกแบบและผลิต ผู้ว่าจ้างติดแบรนด์ OBM เจ้าของแบรนด์ออกแบบและผลิตเอง
- ODM เริ่มเร็ว OEM คุมสูตร OBM คุมทุกอย่าง ODM เหมาะกับการทดลองตลาด OEM เหมาะกับแบรนด์ที่มีสินค้าเฉพาะ ส่วน OBM ต้องลงทุนโรงงานแต่ได้มาร์จิ้นและการควบคุมสูงสุด
- เรื่องที่ต้องตกลงให้ชัดคือทรัพย์สินทางปัญญา ในงาน ODM สูตรหรือแบบมักเป็นของโรงงาน ถ้าอยากเป็นเจ้าของต้องซื้อสิทธิ์และเขียนไว้ในสัญญา
OEM ODM OBM คือ รูปแบบความสัมพันธ์ระหว่างเจ้าของแบรนด์กับผู้ผลิต 3 แบบ ซึ่งต่างกันที่คำถามสามข้อ คือ ใครออกแบบสินค้า ใครผลิต และใครเป็นเจ้าของแบรนด์ คนที่กำลังจะทำแบรนด์สกินแคร์ อาหารเสริม เสื้อผ้า หรือเครื่องดื่ม จะเจอคำเหล่านี้ทันทีที่ติดต่อโรงงาน การเข้าใจความต่างช่วยให้เลือกรูปแบบที่เหมาะกับงบ เวลา และเป้าหมายของแบรนด์ และรู้ว่าต้องตกลงเรื่องอะไรในสัญญา
OEM ODM OBM คืออะไร
OEM (Original Equipment Manufacturer)
OEM คือผู้ผลิตที่ผลิตสินค้าตามสเปกหรือแบบที่ผู้ว่าจ้างกำหนด ผู้ว่าจ้างเป็นคนให้แบบ สูตร หรือสเปก แล้วโรงงานผลิตให้ตามนั้น จากนั้นสินค้าติดแบรนด์ของผู้ว่าจ้าง ในวงการ SME ไทย คำว่า "ทำ OEM" มักใช้กว้าง ๆ หมายถึงการจ้างโรงงานผลิตแล้วติดแบรนด์ตัวเอง แม้โรงงานจะช่วยคิดสูตรให้ด้วยก็ตาม
ODM (Original Design Manufacturer)
ODM คือบริษัทที่ "ออกแบบและผลิต" สินค้าให้บริษัทอื่น ผู้ว่าจ้างเลือกสูตรหรือแบบที่โรงงานพัฒนาไว้ ปรับเล็กน้อย แล้วติดแบรนด์ของตัวเอง ข้อสำคัญคือ ODM มักเป็นเจ้าของทรัพย์สินทางปัญญาของแบบหรือสูตรนั้น และในหลายสัญญา ODM ยังคงถือสิทธิ์ไว้ เว้นแต่ผู้ว่าจ้างจะซื้อสิทธิ์โดยระบุชัดเจน
ตัวอย่างในอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ เช่น Foxconn, Inventec, Quanta Computer และ Wistron ที่ Nvidia ประกาศเป็นพันธมิตร ODM ในปี 2017 และในปี 2020 ผู้ผลิต ODM อิเล็กทรอนิกส์ 10 อันดับแรกตามรายได้ล้วนเป็นบริษัทไต้หวัน
OBM (Original Brand Manufacturer)
OBM คือบริษัทที่ออกแบบ ผลิต และขายสินค้าภายใต้แบรนด์ของตัวเองครบวงจร เช่น แบรนด์ที่มีโรงงานของตัวเอง ผู้ผลิตบางรายเริ่มจากรับจ้างผลิตแบบ OEM พัฒนาความสามารถด้านการออกแบบจนเป็น ODM แล้วสร้างแบรนด์ของตัวเองเป็น OBM ในที่สุด
ตารางเปรียบเทียบ OEM ODM OBM

| ประเด็น | OEM | ODM | OBM |
|---|---|---|---|
| ใครออกแบบหรือคิดสูตร | ผู้ว่าจ้าง (หรือร่วมกับโรงงาน) | โรงงาน | เจ้าของแบรนด์เอง |
| ใครผลิต | โรงงาน | โรงงาน | เจ้าของแบรนด์เอง |
| ใครเป็นเจ้าของแบรนด์ | ผู้ว่าจ้าง | ผู้ว่าจ้าง | เจ้าของแบรนด์ |
| เจ้าของสูตรหรือแบบ | ผู้ว่าจ้าง (ถ้าระบุในสัญญา) | มักเป็นโรงงาน ยกเว้นซื้อสิทธิ์ | เจ้าของแบรนด์ |
| เงินลงทุนเริ่มต้น | ปานกลาง | ต่ำที่สุด | สูงที่สุด (โรงงาน เครื่องจักร คน) |
| เวลาออกสู่ตลาด | ปานกลาง ต้องพัฒนาและทดสอบ | เร็วที่สุด | ช้าที่สุด |
| ความเป็นเอกลักษณ์ของสินค้า | สูง | ต่ำถึงปานกลาง (คู่แข่งอาจใช้สูตรคล้ายกัน) | สูงที่สุด |
| อัตรากำไรต่อหน่วย | ปานกลาง | ต่ำถึงปานกลาง | สูงที่สุดเมื่อยอดขายถึงจุดคุ้มทุน |
ข้อดีและข้อควรระวังของแต่ละแบบ
OEM
- ข้อดี ได้สินค้าตามที่ต้องการ สร้างความต่างจากคู่แข่งได้ และถือสิทธิ์ในสูตรได้ชัดกว่า
- ข้อควรระวัง ต้องมีความรู้ด้านสินค้าหรือจ้างผู้เชี่ยวชาญพัฒนา ใช้เวลาทดสอบนานกว่า และอาจมีขั้นต่ำการผลิตสูงกว่า
ODM
- ข้อดี เริ่มเร็ว ใช้เงินน้อย ได้สูตรที่ผ่านการทดสอบแล้ว เหมาะกับการทดลองตลาด
- ข้อควรระวัง สินค้าอาจคล้ายแบรนด์อื่นที่ใช้โรงงานเดียวกัน ย้ายโรงงานยากเพราะสูตรไม่ใช่ของเรา จึงควรแข่งด้วยแบรนด์และการตลาด
OBM
- ข้อดี ควบคุมคุณภาพ ต้นทุน และความลับทางการค้าได้เต็มที่ ได้มาร์จิ้นทั้งส่วนผลิตและส่วนแบรนด์
- ข้อควรระวัง ลงทุนสูง ต้องบริหารทั้งโรงงานและการขาย และมีความเสี่ยงถ้ายอดขายไม่พอใช้กำลังผลิต
ตัวอย่างการเลือกใช้ในธุรกิจไทย
| สถานการณ์ | รูปแบบที่เหมาะ | เหตุผล |
|---|---|---|
| อินฟลูเอนเซอร์อยากออกครีมกันแดดภายใน 3 เดือน | ODM | ใช้สูตรที่โรงงานมีอยู่ ขอเลขจดแจ้งได้เร็ว |
| ร้านอาหารอยากขายซอสสูตรประจำร้านในซูเปอร์มาร์เก็ต | OEM | ต้องการรักษาสูตรเฉพาะ ให้โรงงานผลิตตามสูตร |
| แบรนด์เสื้อผ้าที่มีดีไซเนอร์ของตัวเอง | OEM | ส่งแบบและแพทเทิร์นให้โรงงานตัดเย็บ |
| แบรนด์อาหารเสริมที่ขายดีต่อเนื่องหลายปี | OEM แล้วพิจารณา OBM | เมื่อยอดขายสูงพอ การมีโรงงานเองอาจคุ้มกว่า |
ถ้าสนใจดูโรงงานในแต่ละหมวดสินค้า อ่านได้ที่OEM เสื้อผ้า ที่ไหนดี OEM สกินแคร์ เจ้าไหนดี และOEM น้ำดื่ม ที่ไหนดี และดูภาพรวมสินค้าที่นิยมทำ OEM ได้ที่ทำ OEM อะไรดี
เรื่องที่ต้องตกลงในสัญญาจ้างผลิต

- ความเป็นเจ้าของสูตร แบบ และแม่พิมพ์ ระบุว่าเป็นของใคร และโรงงานนำไปผลิตให้รายอื่นได้หรือไม่
- การรักษาความลับ (NDA) ครอบคลุมสูตร ราคา และข้อมูลลูกค้า
- สเปกและเกณฑ์ตรวจรับ เช่น ส่วนผสม ขนาด สี และค่าความคลาดเคลื่อนที่ยอมรับได้
- ขั้นต่ำการผลิตและราคา รวมถึงการปรับราคาเมื่อวัตถุดิบแพงขึ้น
- ระยะเวลาผลิตและค่าปรับ กรณีส่งช้าหรือสินค้าไม่ตรงสเปก
- ใบอนุญาตและทะเบียน เช่น เลข อย. หรือทะเบียนปุ๋ย เป็นชื่อใคร และจะเกิดอะไรขึ้นถ้าเปลี่ยนโรงงาน
- เครื่องหมายการค้า เจ้าของแบรนด์ควรจดเครื่องหมายการค้าในชื่อตัวเองกับกรมทรัพย์สินทางปัญญา
สรุป
OEM ODM และ OBM ต่างกันที่ใครออกแบบ ใครผลิต และใครเป็นเจ้าของแบรนด์ ODM เหมาะกับคนที่อยากเริ่มเร็วด้วยเงินน้อย แต่ต้องแข่งด้วยแบรนด์เพราะสูตรอาจไม่ใช่ของเรา OEM เหมาะกับแบรนด์ที่มีสูตรหรือดีไซน์เฉพาะ ส่วน OBM เหมาะกับแบรนด์ที่ขายได้มากพอจะลงทุนโรงงานเอง ไม่ว่าเลือกแบบไหน เรื่องสำคัญที่สุดคือการเขียนสัญญาให้ชัดเรื่องความเป็นเจ้าของสูตร ความลับ และใบอนุญาต
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
OEM กับ ODM ต่างกันอย่างไรแบบสั้นที่สุด
OEM คือโรงงานผลิตตามแบบของเรา ส่วน ODM คือโรงงานออกแบบและผลิตให้ แล้วเราติดแบรนด์
Private Label คือ OEM หรือ ODM
Private Label คือสินค้าที่ผู้ผลิตทำแล้วให้ผู้ค้าติดแบรนด์ของตัวเอง ในทางปฏิบัติใกล้เคียงกับ ODM เพราะมักใช้สูตรหรือแบบที่ผู้ผลิตมีอยู่แล้ว
ทำไมวงการรถยนต์ใช้คำว่า OEM ต่างออกไป
ในวงการยานยนต์และอะไหล่ "อะไหล่ OEM" มักหมายถึงอะไหล่ที่ผลิตตามมาตรฐานของผู้ผลิตรถหรือมาจากผู้ผลิตชิ้นส่วนเดิม คำว่า OEM จึงมีความหมายต่างกันตามอุตสาหกรรม ควรถามให้ชัดเมื่อคุยกับคู่ค้า
ถ้าทำ ODM แล้วอยากเป็นเจ้าของสูตรต้องทำอย่างไร
เจรจาซื้อสิทธิ์ในสูตรหรือขอให้พัฒนาสูตรเฉพาะสำหรับแบรนด์ แล้วระบุในสัญญาว่าสิทธิ์เป็นของผู้ว่าจ้างและโรงงานจะไม่นำไปผลิตให้รายอื่น ซึ่งมักมีค่าใช้จ่ายเพิ่ม


